Boşanma kararı alan ancak maddi durumu nedeniyle avukat tutamayan kişilerin en çok merak ettiği konulardan biri, devlet tarafından ücretsiz avukat verilip verilmediğidir.
Türkiye’de maddi imkânı yetersiz olan kişilerin hukuki yardım alabilmesi için adli yardım sistemi bulunmaktadır. Ancak burada bilinmesi gereken önemli nokta şudur: Devlet doğrudan kişiye istediği bir avukatı atamaz. Boşanma davası için ücretsiz avukat desteği genellikle baroların adli yardım büroları aracılığıyla sağlanır.
Adli yardım, ekonomik gücü bulunmayan kişilerin hak arama özgürlüğünden mahrum kalmaması amacıyla oluşturulmuş bir sistemdir. Ancak her başvuru otomatik olarak kabul edilmez. Kişinin gerçekten avukatlık ücretini karşılayamayacak durumda olması ve açacağı davanın hukuken korunmaya değer bir hakkı bulunması gerekir.
Boşanma Davasında Barodan Ücretsiz Avukat Kimlere Verilir?
Boşanma davası için adli yardım talep eden kişinin öncelikle ekonomik durumu değerlendirilir. Düzenli geliri olup olmadığı, üzerine kayıtlı mal varlığı, sosyal güvencesi ve genel yaşam koşulları birlikte incelenir.
Örneğin düzenli geliri olmayan, üzerine kayıtlı önemli bir mal varlığı bulunmayan ve avukatlık ücretini karşılaması mümkün olmayan kişiler adli yardım kapsamında değerlendirilebilir.
Ancak kişinin maddi durumunun yetersiz olması tek başına yeterli değildir. Açılacak boşanma davasının da hukuki bir dayanağının bulunması gerekir. Sırf karşı tarafı zor durumda bırakmak amacıyla veya herhangi bir hukuki sebebe dayanmayan başvurular kabul edilmeyebilir.
Boşanma Davası İçin Ücretsiz Avukat Başvurusu Nereye Yapılır?
Boşanma davasında ücretsiz avukat desteği almak isteyen kişi, bulunduğu ilin barosunun adli yardım bürosuna başvurur.
Başvuruda kişinin ekonomik durumunu gösteren belgeler incelenir. Baro, kişinin gerçekten avukat yardımına ihtiyacı olup olmadığını ve dava açılmasının hukuken gerekli olup olmadığını değerlendirir.
Başvurunun kabul edilmesi hâlinde baro tarafından bir avukat görevlendirilir. Ancak burada kişinin istediği belirli bir avukatı seçme hakkı bulunmaz. Görevlendirme, baronun adli yardım sistemi içerisinden yapılır.
Boşanma Davası İçin Adli Yardım Başvurusu Kaç Günde Sonuçlanır?
Adli yardım başvurularının sonuçlanma süresi, başvurulan baronun yoğunluğuna ve belgelerin eksiksiz olup olmadığına göre değişir.
Belgeler tamamlanmışsa değerlendirme daha kısa sürede yapılabilir. Ancak belge eksiklikleri varsa süreç uzayabilir.
Barodan Verilen Ücretsiz Avukat Gerçekten Ücretsiz midir?
Barodan adli yardım kapsamında görevlendirilen avukat için normal şartlarda kişiden başlangıçta avukatlık ücreti talep edilmez.
Ancak bu durum, hiçbir durumda hiçbir ödeme yapılmayacağı anlamına gelmez.
Özellikle dava sonucunda kişinin maddi bir kazanımı olması hâlinde, adli yardım kapsamında imzalanan taahhütname nedeniyle bazı ödemeler gündeme gelir.
Barodan adli yardım alan kişinin açtığı dava sonucunda bir maddi menfaat elde etmesi durumunda, ilgili mevzuat gereği baroya belirli oranlarda ödeme yükümlülüğü doğar.
Bu nedenle “barodan ücretsiz avukat aldım, hiçbir şekilde ödeme yapmam” şeklindeki düşünce doğru değildir.
Adli Yardım Sadece Boşanma Davalarında mı Verilir?
Hayır. Adli yardım yalnızca boşanma davalarına özgü değildir.
Maddi durumu yetersiz olan kişiler; aile hukuku davaları, nafaka davaları, velayet uyuşmazlıkları, iş davaları, tüketici uyuşmazlıkları, tazminat davaları ve bazı icra takiplerinde de adli yardım talebinde bulunabilir.
Boşanma davalarında ise özellikle ekonomik gücü olmayan kişilerin hak kaybı yaşamaması açısından önemli bir uygulamadır.
Mahkemeden Adli Yardım İstenebilir mi?
Barodan ücretsiz avukat talep edilmesinin yanında, mahkemeden de adli yardım talebinde bulunulabilir.
Mahkeme üzerinden yapılan adli yardım talebi, özellikle dava harçları ve yargılama giderleri bakımından önem taşır.
Maddi durumu yetersiz olan kişi, dava açarken veya dava devam ederken mahkemeden adli yardım isteyebilir. Mahkeme kişinin ekonomik durumunu ve talebin şartlarını değerlendirerek karar verir.
Buradaki adli yardım, barodan avukat atanmasından farklıdır. Biri avukat desteği sağlarken, diğeri dava masrafları bakımından kolaylık sağlar.
Barodan Verilen Avukatı Beğenmezsem Değiştirebilir miyim?
Adli yardım kapsamında atanan avukat, kişinin kendi seçtiği özel avukat değildir. Bu nedenle istenildiği zaman herhangi bir gerekçe olmadan değiştirilmesi mümkün değildir.
Ancak avukatın görevi gereği yerine getirmediği, ciddi iletişim problemi yaşandığı veya haklı bir sebep bulunduğu düşünülüyorsa baroya başvuru yapılabilir. Baro, somut duruma göre değerlendirme yapar.
Özel Avukatla Adli Yardım Talep Edilebilir mi?
Adli yardım sadece barodan ücretsiz avukat atanması anlamına gelmez.
Kişi kendi seçtiği özel bir avukatla çalışmak istiyorsa, dava masrafları bakımından da mahkemeden adli yardım talep edebilir. Bu durumda amaç avukat atanması değil, davanın ekonomik imkânsızlık nedeniyle açılamamasının veya takip edilememesinin önüne geçmektir.
Mahkeme tarafından adli yardım talebinin kabul edilmesi hâlinde kişi, dava sırasında ödemesi gereken harçlardan ve yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulabilir. Böylece kişi kendi avukatıyla davasını yürütürken, dava açılışı ve yargılama masrafları bakımından kolaylık sağlanmış olur.
Buradaki sistem, barodan avukat görevlendirilmesinden farklıdır. Baro adli yardımında kişiye baro tarafından bir avukat atanırken, mahkemeden talep edilen adli yardımda kişi kendi seçtiği avukatla çalışmaya devam eder.
Örneğin boşanma davası açmak isteyen ancak harç ve dava giderlerini karşılayacak maddi gücü bulunmayan bir kişi, kendi avukatı aracılığıyla mahkemeye başvurarak adli yardım talebinde bulunabilir.
Ancak mahkeme her talebi otomatik olarak kabul etmez. Kişinin ekonomik durumunun yetersiz olduğunu ve talebin hukuki dayanaktan yoksun olmadığını gösteren bilgi ve belgeler değerlendirilir.
Bu nedenle “adli yardım aldım” ifadesinin iki farklı anlamı vardır. Birincisi barodan ücretsiz avukat görevlendirilmesi, ikincisi ise kişinin kendi avukatıyla dava yürütürken mahkeme masraflarından muaf tutulmasıdır.