Toptan Ödeme Nedir?

Sosyal güvenlik sisteminde toptan ödeme, emeklilik için gerekli yaş şartını doldurduğu halde yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli prim gün sayısını tamamlayamayan sigortalıların, SGK’ya başvurarak ödedikleri belirli sigorta primlerinin kendilerine iade edilmesini sağlayan bir uygulamadır.

Toptan ödeme, halk arasında “prim iadesi” olarak da bilinmektedir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, SGK tarafından ödenen tutarın bütün primlerin tamamı olmadığıdır.

Toptan ödeme kapsamında yalnızca malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları kapsamında ödenen primler dikkate alınır. Genel sağlık sigortası primleri ve kısa vadeli sigorta kollarına ilişkin primler iade edilmez.

Toptan Ödeme Alma Şartları Nelerdir?

Sigortalının yaşlılık toptan ödemesinden yararlanabilmesi için belirli şartları taşıması gerekir.

Öncelikle sigortalının emeklilik için aranan yaş şartını tamamlamış olması gerekir. Uygulamada bu şart, sigortalının tabi olduğu mevzuata göre değişmekle birlikte genel olarak kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş ve üzeri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bunun yanında sigortalının yaşlılık aylığı bağlanmasına yetecek prim gün sayısını tamamlamamış olması gerekir.

Toptan ödeme talep edebilmek için sigortalının aktif çalışmasının sona ermiş olması, yani işten ayrılmış olması veya kendi adına bağımsız çalışıyorsa faaliyetini sonlandırmış olması gerekir.

Toptan Ödeme Alan İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir mi?

Evet. İşçi, yaşlılık toptan ödemesi almak amacıyla iş sözleşmesini kendi isteğiyle sona erdirirse kıdem tazminatına hak kazanır.

1475 sayılı İş Kanunu’nun halen yürürlükte bulunan 14. maddesi kapsamında, yaşlılık aylığı veya yaşlılık toptan ödemesi almak amacıyla yapılan fesihler kıdem tazminatı hakkı doğuran hallerdendir.

Ancak işçinin kıdem tazminatı alabilmesi için; 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işçi olması, aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışma süresini tamamlaması, iş sözleşmesini toptan ödeme hakkına dayanarak sona erdirmesi gerekir.

İşçinin SGK’dan alacağı yazı ile işverene başvurması, fesih nedeninin açık şekilde ortaya konulması açısından önemlidir.

Toptan Ödeme Alan Kişi Daha Sonra Emekli Olabilir mi?

Toptan ödeme alan kişinin daha sonra yeniden sigortalı çalışmaya başlaması mümkündür.

Ancak toptan ödeme nedeniyle daha önce dikkate alınan primler sistemden çıkarılmış olduğundan, kişi eski prim günlerini yeniden kazanmak isterse ihya işlemi yapmalıdır.

İhya işleminde, daha önce alınan toptan ödeme tutarı SGK’ya yasal faiziyle birlikte geri ödenerek silinen hizmet sürelerinin yeniden kazanılması sağlanabilir.

Toptan Ödeme ile Normal Emeklilik Arasındaki Fark Nedir?

Toptan ödeme alan kişi emekli olmuş sayılmaz.

Bu işlemde sigortalıya emekli aylığı bağlanmaz; yalnızca belirli primlerin iadesi yapılır.

Normal emeklilikte kişi gerekli yaş, sigortalılık süresi ve prim gün şartlarını tamamlayarak sürekli bir aylık almaya hak kazanırken, toptan ödeme uygulamasında prim gününün yetersiz olması nedeniyle toplu ödeme yapılır.

Toptan Ödeme Alan Sigortalı Çalışabilir mi?

Evet, yaşlılık toptan ödemesi alan sigortalı daha sonra yeniden çalışabilir. SGK’dan toptan ödeme alınması, kişinin çalışma hayatına tamamen son verdiği veya yeniden sigortalı olamayacağı anlamına gelmez.

Yaşlılık toptan ödemesi, emeklilik için gerekli yaş şartını tamamladığı halde gerekli prim gün sayısını tamamlayamayan sigortalılara tanınan bir haktır. Bu kapsamda sigortalıya, kanunda belirtilen şartlarla malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları kapsamında ödenmiş primler iade edilir.

Ancak toptan ödeme alan kişi emekli olmuş sayılmaz. Kendisine emekli aylığı bağlanmaz ve sigortalılık geçmişi sona ermez. Bu nedenle kişi daha sonra yeniden bir işte çalışabilir ve sigortalı olarak prim ödemeye devam edebilir.

Toptan ödeme alınmasının en önemli sonucu, iade edilen primlerin emeklilik hesabında artık kullanılamamasıdır. Kişi daha sonra yeniden çalışmaya başlar ve geçmiş çalışma sürelerini tekrar emeklilik hesabına dahil etmek isterse ihya işlemi yapmalıdır.

İhya işleminde, daha önce alınan toptan ödeme tutarı SGK tarafından hesaplanan yasal faiziyle birlikte geri ödenir. Bu ödeme yapıldığında, daha önce silinen hizmet süreleri yeniden kazanılır ve emeklilik hesabında dikkate alınır.

Örneğin; yaş şartını tamamlayan ancak prim günü eksik olduğu için yaşlılık toptan ödemesi alan bir sigortalı, birkaç yıl sonra yeniden sigortalı olarak çalışmaya başlayabilir. Yeni çalışması nedeniyle prim günleri birikir. Ancak eski dönemde iade edilen primlerini de kullanmak isterse SGK’ya başvurarak ihya yaptırması gerekir.

Toptan ödeme alan kişinin yeniden çalışması halinde, yeni çalışma dönemi normal sigortalılık olarak devam eder. İşveren tarafından sigorta bildirimi yapılır ve yeni primler SGK sistemine işlenir.

Toptan Ödeme Hangi Durumlarda Tercih Edilebilir?

Yaşlılık toptan ödemesi, her sigortalının ilk tercih edeceği bir yöntem değildir. Çünkü toptan ödeme alınması halinde, ödenen bazı sigorta primleri sigortalıya iade edilir ve bu hizmet süreleri emeklilik hesabında kullanılmaz.

Bu nedenle toptan ödeme kararı verilmeden önce, sigortalının ileride primlerini tamamlayarak emekli olma ihtimali mutlaka değerlendirilmelidir.

Toptan ödeme özellikle şu durumlarda tercih edilebilir:

Prim Gün Sayısını Tamamlama İmkanı Olmayan Sigortalılar

Sigortalı, emeklilik için gerekli yaş şartını tamamlamış ancak prim gün sayısı eksik kalmışsa ve kalan primlerini tamamlama imkanı bulunmuyorsa toptan ödeme yoluna başvurabilir.

Örneğin uzun yıllar önce çalışmış, ancak yeterli prim günü bulunmayan ve artık çalışma hayatına dönme imkanı olmayan kişiler açısından toptan ödeme ekonomik bir seçenek olabilir.

Çalışma Hayatına Dönmek İstemeyen veya Dönemeyen Kişiler

Bazı sigortalılar sağlık sorunları, yaş, çalışma imkanlarının azalması veya kişisel sebepler nedeniyle yeniden çalışmak istemeyebilir.

Bu kişiler, eksik primlerini tamamlayarak emekli olma ihtimali bulunmuyorsa, SGK’da biriken ve iadesi mümkün olan primlerini almak için toptan ödeme talebinde bulunabilir.

Eksik Prim Gününün Tamamlanması Gerçekçi Olmayan Durumlar

Bazı sigortalıların emeklilik için çok uzun süre daha prim ödemesi gerekir. Bu durumda yıllarca prim tamamlamak yerine mevcut haklarını toptan ödeme yoluyla değerlendirmeyi tercih edebilirler.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, toptan ödeme alınmasıyla birlikte ilgili hizmet sürelerinin emeklilik hesabından çıkarılmasıdır.

Primlerini İleride Yeniden Kazanabileceğini Bilen Kişiler

Toptan ödeme alan kişi daha sonra yeniden çalışmaya başlarsa veya emeklilik hakkını tekrar kazanmak isterse, daha önce aldığı tutarı SGK’ya geri ödeyerek ihya yapabilir.

Bu nedenle bazı kişiler için toptan ödeme, kesin bir vazgeçiş değil; şartları oluştuğunda yeniden değerlendirme yapılabilecek bir seçenek olarak görülebilir.

Toptan Ödeme Almadan Önce Dikkat Edilmesi Gerekenler

Toptan ödeme başvurusu yapmadan önce;

• Eksik prim gününün ne kadar olduğu,
• Çalışarak veya borçlanma yoluyla prim tamamlama imkanı bulunup bulunmadığı,
• İleride emekli olma ihtimali olup olmadığı,
• Alınacak toptan ödeme tutarının emeklilik hakkına ağır basıp basmadığının tartılması gerekir.

Sonuç olarak; toptan ödeme, emeklilik için gerekli prim gününü tamamlama imkanı bulunmayan ve yeniden çalışma düşünmeyen sigortalılar için tercih edilebilecek bir seçenektir. Ancak primlerin iade alınması emeklilik hesabını etkilediği için başvuru yapmadan önce uzun vadeli sonuçları mutlaka değerlendirilmelidir.