Düğünde Takılan Altınlar Mehir Borcuna Sayılır mı?

Mehir senedinde belirli miktarda altın verilmesi kararlaştırılmış olmasına rağmen düğünde de kadına bilezik, çeyrek altın veya başka ziynetler takılmışsa, boşanma sonrasında iki ayrı alacağın bulunup bulunmadığı tartışma konusu olabilir. Özellikle mehir senedinde 200 gram altın yazılı olduğu ve düğünde de yaklaşık 200 gram bilezik takıldığı durumlarda, erkek mehir borcunu düğünde zaten ödediğini; kadın ise düğündeki altınların hediye, senetteki altınların ise ayrıca kararlaştırılmış mehir olduğunu ileri sürebilir.

Düğünde verilen altınların miktarı ile mehir senedinde yazılı miktarın aynı olması tek başına mehir borcunun ödendiği anlamına gelmez. Mehir senedindeki altın ile düğünde takılan ziynetlerin aynı edimi karşılayıp karşılamadığına bakılması gerekir. Düğündeki bilezikler olağan düğün hediyesi olarak verilmişse, mehir senedindeki borç ayrıca devam eder. Buna karşılık belirli altınların mehir borcunu yerine getirmek amacıyla teslim edildiği ispatlanabiliyorsa, ödenen miktarın ikinci kez mehir alacağı olarak istenmesi mümkün değildir.

Yargıtay kararlarında da uyuşmazlık, yalnız kaç gram altın takıldığı üzerinden değil, düğünde verilen ziynetler ile mehir senedinden doğan borç arasındaki hukuki ilişkinin ispatlanıp ispatlanamadığı üzerinden çözülmektedir.

Mehir Senedindeki Altın ile Düğünde Takılan Altın Aynı Şey midir?

Mehir senedinde ileride verilmesi taahhüt edilen altın ile düğünde hediye olarak takılan altın kural olarak birbirinden ayrı kazandırmalardır. Aynı evlilik nedeniyle verilmiş olmaları bu iki kalemi kendiliğinden tek bir borca dönüştürmez.

Bu ayrım özellikle mehri müeccel olarak kararlaştırılan altınlarda belirgindir. Senette boşanma veya başka bir olay gerçekleştiğinde verilmek üzere ayrıca bir miktar altın taahhüt edilmişse, düğünde ziynet takılmış olması tek başına bu taahhüdün yerine getirildiğini göstermez.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 26.09.2018 tarihli, 2016/21864 E., 2018/9144 K. sayılı kararında, mehir senedinde boşanma hâlinde 150 gram altın ödenmesi açıkça taahhüt edilmiştir. Erkeğin tarafı, düğünde senette yazılı miktardan daha fazla altının kadına takıldığını ve bu nedenle ayrıca mehir borcu bulunmadığını savunmuştur. Yargıtay, mehir senedinde boşanma hâlinde 150 gram altının ayrıca ödenmesinin açıkça kararlaştırılmış olmasını esas alıp düğünde takılan altınları gerekçe göstererek bu borcun ortadan kalktığının kabul edilemeyeceğine karar vermiştir.

Bu nedenle mehir senedinde “boşanma hâlinde 150 gram altın verilecektir” şeklinde ayrı bir taahhüt bulunuyorsa, düğünde 150 gramdan fazla altın takılmış olması dahi tek başına mehir borcunun ödendiğini göstermez.

Mehir Senedinde 200 Gram Yazıyor, Düğünde de 200 Gram Bilezik Takıldıysa Ne Olur?

Bu sorunun Yargıtay uygulamasında doğrudan karşılığı bulunmaktadır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 11.10.2023 tarihli, 2023/6892 E., 2023/4682 K. sayılı kararında mehir senedinden kaynaklanan 200 gram 22 ayar altın borcu ile düğünde takılan bilezikler birlikte değerlendirilmiştir. Erkek, mehir senedindeki 200 gram altın taahhüdünü düğünde kadına takılan 10 adet bilezikle yerine getirdiğini savunmuştur. Buna karşılık düğünde takılan bileziklerin erkeğin amcalarının da bulunduğu geniş aile tarafından düğün vesilesiyle hediye edildiği anlaşılmış; 200 gramlık mehir borcunun bu bileziklerle ödendiği senet kuvvetinde yazılı bir delille ispatlanamamıştır. Mehir senedinden kaynaklanan 200 gram altın borcu bu nedenle ayrıca kabul edilmiştir.

Kararın dikkat çeken yönü, düğündeki bilezik miktarı ile mehir senedindeki miktarın birbirine denk gelmesine rağmen ödeme sonucuna gidilmemesidir. Bileziklerin toplamının 200 gram olması ile bu 200 gramın mehir borcunu ödemek amacıyla verilmiş olması aynı şey değildir.

Senette 200 gram yazıyor ve düğünde de 200 gram bilezik bulunuyorsa, “miktarlar aynı, borç ödenmiştir” şeklinde doğrudan bir hesap yapılamaz. Düğündeki altının kim tarafından ve hangi amaçla verildiği, senette düğünde yapılacak teslimle ilgili bir açıklama bulunup bulunmadığı ve ödeme savunmasının hangi delillere dayandığı birlikte değerlendirilir.

Erkek Tarafının Düğünde Taktığı Bilezikler Mehir Borcundan Düşülür mü?

Bileziklerin erkek tarafından veya erkeğin ailesi tarafından alınmış olması, bunların mutlaka mehir ödemesi olduğu anlamına gelmez.

Anne, baba, kardeş, amca veya diğer akrabaların düğün sırasında geline taktıkları ziynetler olağan düğün hediyesi niteliğinde olabilir. Bu kişilerin erkek tarafının yakını olmaları, yaptıkları her kazandırmayı damadın mehir borcunun ifasına dönüştürmez.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2023/6892 E., 2023/4682 K. sayılı kararında da erkek ailesinin taktığı 10 adet bilezik bu nedenle doğrudan mehir ödemesi sayılmamıştır. Bileziklerin geniş aile tarafından düğün hediyesi olarak verildiğinin anlaşılması ve mehir borcunun ödendiğinin gerekli delille kanıtlanamaması belirleyici olmuştur.

Buna karşılık mehir senedi düzenlenirken, örneğin “200 gram 22 ayar altın düğünde 10 adet bilezik olarak teslim edilecektir” şeklinde açık bir anlaşma yapılmış ve düğünde bu bilezikler gerçekten mehir amacıyla teslim edilmişse değerlendirme değişir. Böyle bir durumda mesele artık düğün hediyesi değil, senetteki borcun ifasıdır.

Altını üçüncü kişinin satın almış veya takmış olması da tek başına sonucu değiştirmez. Bir borcun üçüncü kişi tarafından borçlu adına yerine getirilmesi mümkündür. Burada belirleyici olan, yapılan kazandırmanın gerçekten mehir borcunu karşılamak amacı taşıyıp taşımadığıdır.

Düğünde Takılan Altınların Mehir Olduğunu Kim İspatlar?

Kadın yazılı bir mehir senedine dayanıyor, erkek ise senetteki borcun düğünde ödendiğini ileri sürüyorsa ödeme savunmasının ispatı borçluya aittir.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 11.05.2011 tarihli, 2010/13554 E., 2011/6261 K. sayılı kararında, mehir senediyle 800 gram altın taahhüt edilmiş; erkek ise bu altınların düğünde takıldığını savunmuştur. Yargıtay, kadının talebinin düğünde takılan ziynetlere değil mehir senedinde taahhüt edilen 800 gram altına ilişkin olduğunu belirterek, senetten doğan borcun yerine getirildiğini ispat yükünün borçlu üzerinde olduğuna karar vermiştir.

Aynı yaklaşım Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.06.2020 tarihli, 2017/1538 E., 2020/485 K. sayılı kararında da benimsenmiştir. Uyuşmazlıkta kadın, evlenmeden önce düzenlenen mehir senedindeki 200 gram altının hiç verilmediğini; erkek ise bu altınların düğünde takıldığını savunmuştur. Hukuk Genel Kurulu, senede bağlanmış bir borcun yerine getirildiğini ileri süren tarafın bu savunmasını ispatlaması gerektiğini kabul etmiştir.

Bu yönüyle mehir senedi bulunan dosya ile yalnız düğünde ne kadar altın takıldığının tartışıldığı klasik ziynet uyuşmazlığı aynı değildir. Yazılı senet mevcut olduğunda, “bu borcu düğünde ödedim” diyen taraf yalnız teslim olgusunu değil, yapılan teslimin senetteki borcun ifası olduğunu da ortaya koymak durumundadır.

“Düğünde Zaten Verdim” Savunması Tanıkla İspatlanabilir mi?

Mehir senedinden doğan borcun ödendiği savunmasında ispatın hangi delille yapılacağı ayrıca önem taşır.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 201. maddesine göre, senede bağlanmış bir iddiaya karşı senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azaltacak nitelikteki hukuki işlemler kural olarak tanıkla ispatlanamaz. Bir mehir senedinde 200 gram altın borcu açıkça yazılıyken borçlunun “bu 200 gramı sonradan teslim ettim” savunması, senetten doğan borcun sona erdiği iddiasını içerir.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 16.09.2013 tarihli, 2013/1347 E., 2013/12385 K. sayılı kararında, mehir senediyle 200 gram 22 ayar altın taahhüt edilmiş ve erkek altının teslim edildiğini savunmuştur. Daire, senetteki borcun teslim yoluyla sona erdiği iddiasının HMK m. 201 çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini ve teslimin aynı kuvvette belgeyle kanıtlanması gerektiğini kabul etmiştir.

Bu karar daha sonra Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.06.2020 tarihli, 2017/1538 E., 2020/485 K. sayılı kararında da benimsenmiştir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 11.10.2023 tarihli, 2023/6892 E., 2023/4682 K. sayılı kararında da erkeğin, mehir senedinden kaynaklanan 200 gramlık borcu düğünde takılan 10 bilezikle ödediğini mehir senedi kuvvetinde yazılı delille ispatlayamadığı özellikle belirtilmiştir.

Bu nedenle düğünde bulunan akrabaların yıllar sonra “o bilezikler mehir olarak takılmıştı” demeleri, yazılı mehir senedindeki borcun sona erdiğini her durumda kanıtlamaya yeterli değildir.

Düğün Videosu Mehir Borcunun Ödendiğini Gösterir mi?

Düğün videosu hangi ziynetlerin takıldığını, bilezik sayısını, ziyneti takan kişileri ve takı merasiminin biçimini gösterebilir. Ancak görüntüde on adet bilezik bulunması, bu bileziklerin mehir senedindeki borcu ödemek amacıyla verildiğini kendiliğinden ortaya koymaz.

Örneğin görüntülerde amcalar, kardeşler ve anne-baba sırayla geline bilezik takıyorsa, bu görüntü düğün hediyesi savını destekleyebilir. Mehir senedindeki 200 gram altının ayrıca ödeneceği yazılıysa ve videoda bu borcun ifa edildiğini gösteren başka bir unsur bulunmuyorsa, yalnız bileziklerin görüntülenmiş olması senetteki borcun sona erdiğini göstermeyebilir.

Buna karşılık mehir senedinde düğünde teslim edilecek bilezikler açıkça tarif edilmiş, düğün sırasında da aynı bileziklerin mehir olarak teslim edildiği kayda geçmiş ve bu durum başka delillerle desteklenmişse görüntülerin ispat değeri farklı olacaktır.

Düğün videosunun tek başına hangi sonuca götüreceği bu nedenle görüntünün varlığından çok, görüntünün neyi kanıtladığına bağlıdır.

Mehir Senedinde Yazılı Altının Bir Kısmı Düğünde Verilmişse Kalan Kısım İstenebilir mi?

Mehir borcunun kısmen yerine getirilmesi mümkündür. Senette 300 gram altın bulunmasına rağmen bunun 100 gramının mehir borcuna karşılık teslim edildiği ispatlanabiliyorsa, borç teslim edilen miktar kadar sona erer ve kalan 200 gram bakımından devam eder.

Ancak düğünde toplam 100 gram ziynet takılmış olması ile mehir borcunun 100 gramının ödendiğinin ispatlanması yine birbirinden farklıdır. Düğündeki 100 gramın olağan düğün hediyesi olduğu anlaşılıyorsa senetteki borçtan mahsup edilmez. Mehir borcuna mahsup yapılabilmesi için söz konusu ziynetlerin hangi borcun karşılığı olarak teslim edildiğinin belirlenebilmesi gerekir.

Bu ayrım özellikle düğünde çok sayıda farklı kişiden altın geldiği hâllerde önem taşır. Senetteki mehir borcundan, düğünde kadına takılan bütün altınların toplamını çıkararak kalan miktarı hesaplamak hukuken doğru değildir.

Hem Düğün Altınları Hem Mehir Senedindeki Altınlar Birlikte İstenebilir mi?

Düğün altınları ile mehir senedindeki altınlar gerçekten iki ayrı kazandırma ise birlikte talep edilmeleri mümkündür.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 11.10.2023 tarihli, 2023/6892 E., 2023/4682 K. sayılı kararında bunun açık bir örneği bulunmaktadır. Dosyada düğünde kadına takılan ziynetlerin iadesi ile mehir senedindeki 200 gram altın ayrı ayrı talep edilmiş; düğündeki bileziklerin mehir borcunu ödediği kanıtlanamadığından mehir senedindeki 200 gram altın da ayrıca hüküm altına alınmıştır.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 26.09.2018 tarihli, 2016/21864 E., 2018/9144 K. sayılı kararında da düğünde fazlasıyla altın takılmış olması, boşanma hâlinde ayrıca ödeneceği yazılı bulunan 150 gramlık mehir borcunu ortadan kaldırmamıştır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 15.05.2024 tarihli, 2023/1381 E., 2024/3494 K. sayılı kararına konu uyuşmazlıkta da mehir senedindeki ziynetlerle kadının anne, baba ve amcası tarafından düğünde takılan bilezikler ile düğündeki çeyrek altın ve paralarla alınan bilezikler ayrı kalemler olarak değerlendirilmiştir.

Bununla birlikte aynı altının iki kez tahsil edilmesi mümkün değildir. Belirli bileziklerin mehir senedindeki borcu yerine getirmek amacıyla teslim edildiği sabitse, kadın bir taraftan bu bilezikleri mehir ödemesi olarak kabul edip diğer taraftan aynı miktarı yeniden mehir senedine dayanarak isteyemez. İki ayrı talebin birlikte ileri sürülebilmesi, iki ayrı alacağın gerçekten mevcut olmasına bağlıdır.

Kadının Ailesinin Taktığı Altınlar Mehir Borcundan Düşülür mü?

Kadının annesi, babası, kardeşi veya diğer yakınları tarafından düğünde hediye olarak verilen altınların erkeğin mehir borcuna mahsup edilmesi için ayrıca hukuki bir sebep bulunmalıdır.

Senette 200 gram altın borcu bulunan erkeğin, düğünde kadının kendi ailesi tarafından takılan 100 gram bileziği bu borçtan düşmesi kural olarak mümkün değildir. Bu ziynetler kadına ailesi tarafından yapılan ayrı bir kazandırmadır.

Ancak üçüncü kişinin gerçekten borçlu adına ve onun mehir borcunu yerine getirmek amacıyla ödeme yapması farklıdır. Örneğin erkeğin babası, senetteki mehir borcunun 100 gramlık bölümünü oğlunun borcuna karşılık teslim etmiş ve bunun bu amaçla yapıldığı kanıtlanmışsa üçüncü kişi tarafından gerçekleştirilen ifa söz konusu olabilir.

Bu nedenle yalnız “altını aile verdi” denilmesi yeterli değildir. Kazandırmanın düğün hediyesi mi, yoksa mehir borcunun ödemesi mi olduğu belirlenmelidir.

Mehir Senedinde “Verildi”, “Verilecektir” veya “Teslim Aldım” Yazması Neden Önemlidir?

Düğünde verilen altınların mehir borcundan düşülüp düşülmeyeceği incelenirken mehir senedindeki ifadelerin de önemi vardır.

“Boşanma hâlinde 200 gram 22 ayar altın verilecektir” kaydı henüz yerine getirilmemiş, geleceğe yönelik bir borcu gösterir. Düğünde takılan ziynetlerin bu borcu sona erdirdiğini ileri süren taraf, ödeme savunmasını ayrıca ispatlamak durumundadır.

Buna karşılık alacaklının imzasını taşıyan belgede “200 gram altını mehir olarak teslim aldım” şeklinde açık bir kabul bulunması, borcun henüz ödenmediğinin ileri sürüldüğü dosyadan farklı değerlendirilir.

Belgede kullanılan tek bir dini veya geleneksel kavramdan hareketle fiilî teslim sonucuna varılması ise doğru değildir. Senedin bütünü, borcun ne zaman yerine getirileceğine ilişkin ifadeler, tarafların imzaları ve açık bir teslim kaydının bulunup bulunmadığı birlikte ele alınmalıdır.

Düğünde Altın Verilmişse Mehir Senedi Borcundan Nasıl Kurtulunur?

Mehir senedindeki borç gerçekten düğünde yerine getirilmişse, borçlu aynı borcu ikinci kez ödemek zorunda değildir. Ancak bunun için düğünde altın takılmış olmasından daha fazlasının ortaya konulması gerekir. Verilen altının senetteki mehir borcunun karşılığı olduğu ve ne miktarda ödeme yapıldığı ispatlanmalıdır.

Mehir senedinde 200 gram altın bulunuyor ve bu miktarın tamamı mehir olarak teslim edilmişse borç ifa nedeniyle sona erer. Yalnız 80 gramı teslim edilmişse, ödeme ispatlandığı ölçüde 80 gramlık bölüm sona erer ve kalan 120 gramlık borç devam eder.

Bu nedenle mehir borcunu düğünde yerine getiren kişi açısından en önemli husus, yapılan teslimin hangi borca ilişkin olduğunun açık biçimde belgelendirilmesidir. Düğün görüntüsünde bilezik bulunması veya yıllar sonra akrabaların bu bileziklerin mehir olduğunu söylemesi, yazılı senetten kaynaklanan ödeme uyuşmazlığını her zaman ortadan kaldırmaz.

Örneğin “… tarihli mehir senedinde yer alan 200 gram 22 ayar altın borcunun tamamını 10 adet bilezik olarak teslim aldım” veya kısmi ödeme yapılmışsa “200 gramlık mehir borcunun 100 gramlık kısmını teslim aldım, kalan mehir borcu 100 gramdır” içerikli imzalı bir teslim kaydı, düğündeki altınların hangi amaçla verildiğini açık biçimde ortaya koyabilir.

Mehir borcunun ödeme dışındaki sebeplerle sona ermesi, mehir senedinin geçerliliği veya bağışlama sözünden dönme şartları ise farklı hukuki sorunlardır. Bu konular mehir senedi bakımından ayrıca değerlendirilir. Düğünde altın verildiği savunmasına dayanan uyuşmazlıkta belirleyici olan, senetteki borcun gerçekten yerine getirilip getirilmediğidir.

Düğünde Takılan Altınlar Otomatik Olarak Mehirden Mahsup Edilmez

Düğünde takılan ziynetler ile mehir senedinde ayrıca kararlaştırılmış altın borcu arasında otomatik bir mahsup sistemi yoktur. Mehir senedinde 200 gram yazılı olması ve düğünde 200 gram bilezik takılması, tek başına borcu sıfırlamaz. Erkek tarafının takmış olması da tek başına yeterli değildir.

Yargıtay uygulamasında düğündeki altınların hediye niteliğinde olup olmadığı, mehir senedinin ne söylediği ve senetten kaynaklanan borcun ödendiğinin ispatlanıp ispatlanamadığı üzerinde durulmaktadır. Düğün hediyesi olduğu anlaşılan ziynetler mehir borcuna mahsup edilmez; mehir amacıyla teslim edildiği kanıtlanan ziynetler ise aynı borç kapsamında ikinci kez talep edilemez.

Bu ayrım, hem düğün altınlarının hem de mehir senedindeki altınların aynı davada gündeme geldiği uyuşmazlıklarda özellikle önemlidir. Hangi altının hangi hukuki sebeple verildiği belirlenmeden yalnız gram hesabıyla sonuca gidilmesi, birbirinden bağımsız iki alacağın karıştırılmasına veya aynı borcun iki kez hesaba katılmasına yol açabilir.

Sık Sorulan Sorular

Düğünde 100 gram altın takıldı, mehir senedinde de 100 gram yazıyor. Mehir tekrar istenebilir mi?

Düğündeki 100 gram altının mehir borcunun ödemesi olduğu ispatlanamıyorsa yalnız miktarların aynı olması borcu sona erdirmez. Altınlar düğün hediyesi ise mehir senedindeki 100 gram ayrıca talep edilebilir. Mehir amacıyla teslim edildiği ispatlanmışsa aynı miktar ikinci kez istenemez.

Düğünde mehirden daha fazla altın takılmışsa mehir borcu biter mi?

Hayır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 26.09.2018 tarihli, 2016/21864 E., 2018/9144 K. sayılı kararında, düğünde mehir senedindeki miktardan daha fazla altın takılmış olması ayrıca kararlaştırılan 150 gramlık mehir borcunu ortadan kaldırmamıştır.

Erkeğin annesinin taktığı bilezikler mehirden düşer mi?

Bileziklerin erkek annesi tarafından takılmış olması tek başına mahsup için yeterli değildir. Düğün hediyesi olarak takılmışsa ayrı bir kazandırmadır. Erkeğin mehir borcunu ödemek amacıyla verildiği ispatlanırsa değerlendirme değişebilir.

Mehir senedindeki altınların düğünde verildiğini kim ispatlar?

Yazılı mehir senedindeki borcun sonradan ödendiğini ileri süren borçlu, ödeme savunmasını ispatlamakla yükümlüdür.

Düğün videosunda bileziklerin görünmesi mehir borcunun ödendiğini kanıtlar mı?

Video bileziklerin takıldığını gösterebilir; fakat bu bileziklerin mehir borcunu ödemek amacıyla verildiğini her durumda göstermez. Teslimin hukuki amacı ayrıca değerlendirilir.

Mehir altınının yarısı verilmişse tamamı tekrar istenebilir mi?

Verilen kısmın mehir borcuna karşılık teslim edildiği ispatlanabiliyorsa borç o miktar kadar sona erer. Kalan mehir alacağı talep edilebilir.

Hem mehir senedindeki altınlar hem düğünde takılan altınlar istenebilir mi?

Gerçekten iki ayrı kazandırma söz konusuysa mümkündür. Ancak aynı altınların hem mehir ödemesi sayılması hem de ikinci kez ayrı bir alacak olarak tahsil edilmesi mümkün değildir.

Kaynakça

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 15.05.2024, 2023/1381 E., 2024/3494 K.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 11.10.2023, 2023/6892 E., 2023/4682 K.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 30.06.2020, 2017/1538 E., 2020/485 K.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 26.09.2018, 2016/21864 E., 2018/9144 K.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 16.09.2013, 2013/1347 E., 2013/12385 K.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 11.05.2011, 2010/13554 E., 2011/6261 K.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 190, 200 ve 201.