Boşanma davalarında en sık karşılaşılan yanılgılardan biri, evliliğin sona erebilmesi için her iki eşin de boşanmayı kabul etmesi gerektiğidir. Oysa çekişmeli boşanma davasında eşlerden birinin rızası aranmaz. Davacı, kanunda düzenlenen bir boşanma sebebinin bulunduğunu ve dayandığı olayları usulüne uygun delillerle ispatlarsa, diğer eş istemese bile mahkeme boşanmaya karar verebilir.

Ancak yalnızca “artık eşimi sevmiyorum” veya “birlikte yaşamak istemiyorum” demek her dosyada yeterli değildir. Özellikle evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanan davalarda tarafların davranışları, kusur durumu, sunulan deliller ve boşanmaya itirazın niteliği birlikte değerlendirilir.

Karşı Tarafın Boşanmaya Rıza Göstermesi Gerekir mi?

Anlaşmalı boşanmada her iki eşin de boşanmayı ve boşanmanın sonuçlarını kabul etmesi gerekir. Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, tarafların hâkim tarafından bizzat dinlenmesi ve hazırlanan protokolün uygun bulunması da zorunludur. Anayasa Mahkemesi, anlaşmalı boşanmadaki bir yıllık evlilik süresi şartını Anayasa’ya aykırı bulmamıştır.

Çekişmeli boşanmada ise karşı tarafın kabulü aranmaz. Davalı eş:

• Boşanmak istemediğini söyleyebilir,
• İleri sürülen olayları inkâr edebilir,
• Davacının daha ağır kusurlu olduğunu savunabilir,
• Delillere ve taleplere itiraz edebilir.

Bu itirazlar yargılamada değerlendirilir; fakat davalının yalnızca “boşanmak istemiyorum” demesi, ispatlanmış bir boşanma sebebinin varlığı hâlinde evliliği kendiliğinden devam ettirmez.

Eşim Boşanmak İstemiyorsa Mahkeme Neye Bakar?

Mahkeme öncelikle şu sorulara cevap arar:

1. Davacının ileri sürdüğü olaylar gerçekleşmiş midir?
2. Bu olaylar hukuken boşanma sebebi oluşturacak ağırlıkta mıdır?
3. Olaylar kanuni süre içinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürülmüş müdür?
4. İddialar hukuka uygun delillerle ispatlanmış mıdır?
5. Tarafların boşanmaya neden olan olaylardaki kusur durumları nedir?
6. Davalının boşanmaya itiraz hakkı var mıdır?
7. İtiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğinde midir?

Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesine göre evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir.

Kusurlu Eşin Boşanmak İstememesi Boşanmayı Engeller mi?

Genellikle hayır. Davalı eşin fiziksel şiddet, tehdit, hakaret, sadakatsizlik, ekonomik şiddet veya benzeri davranışları ispatlanmışsa, bu kişinin boşanmayı kabul etmemesi tek başına davanın reddedilmesini sağlamaz.

Örneğin davalı eşin fiziksel şiddet uyguladığı, sürekli hakaret veya tehditte bulunduğu, sadakat yükümlülüğünü ihlal ettiği, eşini evden kovduğu, ekonomik baskı uyguladığı, aile birliğinin yükümlülüklerini sürekli ihmal ettiği ispatlanırsa mahkeme, ortak hayatın sürdürülemeyeceğine kanaat getirerek boşanmaya karar verebilir.

Burada önemli olan ceza soruşturması açılmış olması değil, boşanma sebebi yapılan olayların aile mahkemesinde hukuka uygun delillerle ispatlanmasıdır.

Davacı Daha Ağır Kusurluysa Boşanabilir mi?

Ağır kusurlu tarafın açtığı boşanma davası reddedilir. Davası reddedilen kusurlu taraf 1 yıl sonra ayrılığa dayalı boşanma davası açabilir.

Kusursuz Eş Boşanmak İstemiyorsa Ne Olur?

Davalı eşin kusursuz veya davacıya göre daha az kusurlu olması ve boşanmaya açıkça karşı çıkması davanın sonucu bakımından önemlidir.

Mahkeme, davacının daha ağır kusurlu olduğunu tespit ederse davalının itirazını değerlendirir. İtirazın dürüstlük kuralına uygun olduğu ve evliliğin devamında korunmaya değer bir yarar bulunduğu kanaatine varırsa dava reddedilebilir.

Buna karşılık evlilik yalnızca nüfus kaydında devam ediyor, taraflar uzun süredir ayrı yaşıyor ve evliliğin sürmesinde davalı veya çocuklar bakımından gerçek bir yarar kalmamışsa itirazın hakkın kötüye kullanılması oluşturduğu ileri sürülebilir. Bu değerlendirme her dosyanın koşullarına göre yapılır.

Eşimin Boşanmayı Kabul Etmemesi Davayı Uzatır mı?

Evet, uzatabilir. Davalının boşanmayı kabul etmemesi davayı engellemese de dosyanın çekişmeli olarak yürütülmesine neden olur.

Bu süreçte:

• Dilekçeler karşılıklı verilir,
• Deliller toplanır,
• Tanıklar dinlenir,
• Kurumlardan kayıtlar istenir,
• Çocuk varsa sosyal inceleme raporu alınabilir,
• Gerekirse bilirkişi incelemesi yapılır,
• Karara karşı istinaf ve şartları varsa temyiz yoluna başvurulabilir.

Bu nedenle karşı tarafın boşanmayı istemediği bir dosya, anlaşmalı boşanma gibi tek celsede tamamlanmaz.

Boşanmak İstemeyen Eş Duruşmaya Gelmezse Ne Olur?

Davalının duruşmaya gelmemesi davayı kendiliğinden durdurmaz veya düşürmez. Usulüne uygun tebligat yapılmışsa yargılama davalının yokluğunda sürdürülebilir.

Ancak davalının duruşmaya gelmemesi, davacının ileri sürdüğü her iddianın otomatik olarak doğru kabul edileceği anlamına da gelmez. Davacı yine boşanma sebebi yaptığı olayları ispatlamak zorundadır.

Eş Dilekçeyi veya Tebligatı Almazsa Boşanma Engellenir mi?

Hayır. Tebligatı almamak veya adres gizlemek boşanmayı geciktirir ancak engellemez.

Mahkeme, adres araştırması yapabilir ve şartları varsa Tebligat Kanunu’ndaki diğer usulleri uygulayabilir. Ancak adresin tespit edilememesi veya yurt dışına tebligat yapılması davanın uzamasına neden olabilir.

Boşanma Davasında Kusur Nasıl İspatlanır?

Boşanma davalarında kusur soyut iddialarla değil, hukuka uygun delillerle ispatlanmalıdır.

Kullanılabilecek deliller somut olaya göre şunlar olabilir:

• Tanık beyanları,
• Taraflar arasındaki mesajlar,
• WhatsApp yazışmaları,
• Fotoğraf ve video kayıtları,
• Sağlık ve darp raporları,
• Kolluk tutanakları,
• Uzaklaştırma kararları,
• Banka hareketleri,
• Otel ve seyahat kayıtları,
• Telefon arama ve iletişim trafik kayıtları,
• Sosyal medya paylaşımları,
• Ceza soruşturması veya mahkeme kararları.

Delilin yalnızca içeriği değil, nasıl elde edildiği de önemlidir. Eşin hesabına izinsiz girmek, telefonuna casus program kurmak veya özel hayatını sistemli biçimde takip etmek delili hukuka aykırı hâle getirebilir ve ayrıca cezai sorumluluk doğurabilir.

Boşanma Davasında Kusur Neleri Etkiler?

Kusur öncelikle boşanma talebini, maddi ve manevi tazminatı ve yoksulluk nafakasını etkileyebilir.

Ancak bütün sonuçlar aynı kusur ölçütüne bağlı değildir.

Maddi ve manevi tazminat

Boşanmaya neden olan olaylarda kusursuz veya karşı tarafa göre daha az kusurlu eş, şartları varsa maddi ve manevi tazminat talep edebilir.

Yoksulluk nafakası

Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek tarafın yoksulluk nafakası alabilmesi için kusurunun nafaka yükümlüsünden daha ağır olmaması gerekir.

Tedbir nafakası

Dava devam ederken hükmedilen tedbir nafakasının değerlendirilmesinde ekonomik ihtiyaç ve tarafların koşulları ön plandadır. Yoksulluk nafakasındaki kusur ölçütüyle aynı şekilde değerlendirilmez.

İştirak nafakası

İştirak nafakası çocuk içindir. Anne veya babanın boşanmadaki kusurundan bağımsız olarak çocuğun ihtiyaçları ve ebeveynlerin ekonomik güçleri dikkate alınır.

Velayet

Velayet, eşlerden hangisinin boşanmada daha kusurlu olduğuna göre otomatik olarak belirlenmez. Esas ölçüt çocuğun üstün yararıdır.

Ev Hanımı Olmak Boşanma Davasında Dezavantaj mıdır?

Hayır. Ev hanımı olmak kusur oluşturmaz ve kişinin boşanma davası açmasını engellemez.

Mahkeme tarafların cinsiyetine veya çalışma durumuna göre değil davranışlarına, kusur oluşturan olaylara, delillere, göre değerlendirme yapar.

Ev hanımı olan eş şartları varsa tedbir nafakası, yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat, velayet, iştirak nafakası ve mal rejiminden kaynaklanan alacaklarını talep edebilir.

Karşı Taraf Boşanmak İstemiyorsa Anlaşmalı Boşanma Olur mu?

Hayır. Anlaşmalı boşanma, her iki eşin de boşanmayı ve düzenlenen protokolü kabul etmesini gerektirir.

Eşlerden biri anlaşmalı boşanma duruşmasında boşanmayı kabul etmezse, protokolden vazgeçerse, mali hükümleri veya çocuklara ilişkin düzenlemeyi kabul etmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Dava, şartları varsa çekişmeli boşanma olarak sürdürülebilir.

Karar Kesinleştikten Sonra Anlaşmalı Boşanma Protokolünden Madde İptal Edilebilir mi?

Hayır anlaşma bir bütündür. Bu nedenle karar kesinleştikten sonra maddeler eklenip çıkarılamaz ve değiştirilemez. Nafaka miktarı ilerleyen süreçte dava ile değiştirilebilir ve kaldırılabilir velayet de değişen koşullara göre değiştirilebilir.

Reddedilen Boşanma Davasından Sonra Ne Yapılabilir?

Boşanma davasının reddedilmesi, eşlerin hiçbir zaman boşanamayacağı anlamına gelmez.

Ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçtiği hâlde ortak hayat yeniden kurulamamışsa, Türk Medeni Kanunu m.166/4 kapsamında eşlerden biri yeniden dava açabilir. Bu durumda evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır. Üç yıllık eski süre Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş, ardından kanun koyucu süreyi bir yıl olarak yeniden düzenlemiştir.

Ayrıca ret kararından sonra yeni hakaret, şiddet, sadakatsizlik veya başka boşanma sebepleri ortaya çıkarsa, bu yeni olaylara dayanılarak süre beklenmeden ayrı bir dava açılması mümkün olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Eşim boşanmak istemezse yine de boşanabilir miyim?

Evet. Geçerli bir boşanma sebebini ve dayandığınız olayları ispatlarsanız, eşiniz istemese bile boşanabilirsiniz.

Eşimin sadece “boşanmak istemiyorum” demesi yeterli midir?

Hayır. Bu beyan tek başına ispatlanmış boşanma sebeplerini ortadan kaldırmaz. Ancak davacı daha ağır kusurluysa davalının boşanmaya itirazı önem kazanabilir.

Davayı ilk açan taraf avantajlı mıdır?

Davayı önce açmak kişiyi otomatik olarak haklı yapmaz. Mahkeme, tarafların sıfatına değil iddialara, delillere ve kusur durumuna bakar.

Daha ağır kusurlu eş dava açabilir mi?

Evet, dava açabilir. Ancak daha az kusurlu eş boşanmaya itiraz ederse dava reddedilebilir. İtirazın hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olması hâlinde ise mahkeme boşanmaya karar verebilir.

Eşim hiçbir kusur işlemediyse boşanamaz mıyım?

Genel boşanma sebebine dayanan davalarda kusur ve itiraz sistemi önemlidir. Bununla birlikte özel boşanma sebepleri, tarafların durumu ve TMK m.166/2’deki istisna ayrıca değerlendirilir. Her dosyada aynı sonuç çıkmaz.

Eşim duruşmaya gelmezse boşanma gerçekleşir mi?

Dava devam edebilir; fakat boşanma otomatik olarak gerçekleşmez. Davacı, iddialarını delillerle ispatlamalıdır.

Eşim boşanmayı kabul ederse dava hemen biter mi?

Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve taraflar boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu konusunda anlaşmışsa dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlandırılabilir. Sadece “boşanmayı kabul ediyorum” demek, bütün konularda anlaşma yoksa yeterli olmayabilir.

Avukat tutmadan boşanma davası açılabilir mi?

Hukuken avukat tutma zorunluluğu yoktur. Ancak çekişmeli boşanma davalarında dilekçeler, delil bildirme süreleri, kusur, nafaka ve tazminat talepleri önemli olduğundan hatalı işlem hak kaybına yol açabilir.