Otoparkta Aracım Çizildi, Hasar Gördü veya Çalındı: Zararı Kim Öder?

Aracınızı otoparka bıraktınız, döndüğünüzde kapısının çizildiğini, tamponunun kırıldığını veya aracın tamamen çalındığını fark ettiniz. İşletmenin girişte “otoparkta meydana gelen zararlardan sorumlu değiliz” yazısı bulundurması, zararın her durumda araç sahibinin üzerinde kalacağı anlamına gelmez.

Türk Borçlar Kanunu, garaj ve otopark işletmecilerinin kendilerine bırakılan araçların yok olması, zarar görmesi veya çalınması hâlindeki sorumluluğunu ayrıca düzenlemiştir. Aracın ücretli veya ücretsiz bir alana bırakılması, anahtarın görevliye teslim edilip edilmemesi, olayın bir AVM, hastane, restoran veya otel otoparkında meydana gelmesi ve araç sahibinin kendi davranışı somut olayda ayrı ayrı değerlendirilir.

Özellikle araç işletmenin görevlisine teslim edilmişse veya otopark, müşteriye aracını güvenle bırakabileceği bir alan olarak sunuluyorsa işletmenin yalnızca “Biz park yeri veriyoruz.” savunması her olayda yeterli olmaz.

1. Otoparkta Araç Hasar Görürse Zararı Kim Öder?

Otoparkta bulunan aracın çizilmesi, başka bir araç tarafından çarpılması, park sırasında zarar görmesi veya üçüncü kişiler tarafından hasara uğratılması hâlinde otopark işletmesinin sorumluluğu gündeme gelebilir.

Ancak otoparkta meydana gelen her zararın otomatik olarak işletme tarafından ödeneceği de söylenemez.

Öncelikle aracın işletmeye bırakılıp bırakılmadığı, otoparkın giriş ve çıkış sistemi, güvenlik önlemleri, kamera kayıtları, personel kontrolü ve zararın nasıl meydana geldiği belirlenmelidir.

Örneğin aracın anahtarı otopark görevlisine teslim edilmiş ve görevli aracı park ederken duvara çarpmışsa işletmenin sorumluluğu daha doğrudan ortaya çıkar.

Araç sahibi kendi aracını park etmiş, saatler sonra aracın çizildiğini görmüşse bu kez zararın gerçekten otoparkta meydana gelip gelmediği ve işletmenin önleyebileceği bir olay olup olmadığı incelenir.

Bu yüzden “Araç otoparktaydı, işletme kesin öder.” kadar “Biz hiçbir şeye karışmayız.” yaklaşımı da doğru değildir.

2. Otopark İşletmesinin Araç Hasarından Sorumluluğu Hangi Kanunda Düzenlenmiştir?

Otopark işletmelerinin sorumluluğuna ilişkin temel düzenlemelerden biri Türk Borçlar Kanunu’nun 579. maddesidir.

Kanun, garaj ve otopark gibi yerleri işletenlerin kendilerine bırakılan veya çalışanları tarafından kabul edilen motorlu araçların yok olması, zarar görmesi veya çalınmasından sorumlu olabileceğini kabul etmektedir.

İşletmenin sorumluluğundan kurtulabilmesi için zararın araç sahibinden, onun yanında bulunan kişilerden, mücbir sebepten veya aracın ya da eşyanın niteliğinden kaynaklandığını ortaya koyması gerekebilir.

Kanunda işletmenin kusurunun bulunmadığı bazı hâller bakımından tazminat miktarına ilişkin ayrıca sınırlama da öngörülmüştür. Buna karşılık işletmenin veya çalışanlarının kusurunun bulunduğu olaylarda aynı sınırlamanın uygulanması söz konusu olmaz.

Otopark girişindeki bir tabela veya otopark fişine basılmış tek taraflı bir kayıt da kanundan doğan sorumluluğu ortadan kaldırmaya yetmez.

3. “Otoparkta Meydana Gelen Zararlardan Sorumlu Değiliz” Tabelası Geçerli mi?

Birçok otoparkta giriş kapısında veya verilen fişin üzerinde:

“Araçta meydana gelebilecek zararlardan işletmemiz sorumlu değildir.”

“Araç içerisinde bırakılan eşyalardan sorumlu değiliz.”

şeklinde ifadeler görülmektedir.

Bu kayıtlar işletmenin kanundan doğan sorumluluğunu tek başına ortadan kaldırmaz.

İşletme gerekli güvenlik önlemlerini almamışsa, çalışanı araca zarar vermişse veya kendisine bırakılan aracı gereği gibi korumamışsa, girişte tabela bulunması zararın doğrudan araç sahibinin üzerinde bırakılması için yeterli değildir.

Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 2007/9074 E., 2007/13487 K. sayılı kararında da açık otoparka bırakılan aracın camı kırılarak araç içerisindeki çantanın çalınması incelenmiştir. Otopark işletmesi, verilen fiş üzerinde meydana gelebilecek zararlardan sorumlu olunmadığı yönünde kayıt bulunduğunu savunmuştur. Yargıtay, bu kaydın işletmenin güvenli saklama ve özen borcunu ortadan kaldırmayacağını kabul etmiştir.

Aynı kararda araç sahibinin davranışı da değerlendirilmiştir. Para, kredi kartı ve kıymetli eşyaların bulunduğu çantanın açık otoparktaki araçta bırakılmış olması zararın meydana gelmesinde araç sahibinin de katkısı olarak kabul edilmiş ve tazminattan indirim yapılması gerektiği belirtilmiştir.

Dolayısıyla “sorumlu değiliz” tabelasının bulunması işletmeyi peşinen kurtarmadığı gibi, işletmenin sorumlu olması da araç sahibinin kendi kusurunun hiç dikkate alınmayacağı anlamına gelmez.

4. Ücretli Otoparkta Araç Çizilirse İşletme Sorumlu Olur mu?

Aracın ücret karşılığında otoparka bırakılması, işletmenin aracı yalnızca boş bir alana kabul etmediğini gösteren önemli unsurlardan biridir.

Araç sahibi bir bedel ödeyerek aracını belirli bir otopark alanına bırakıyorsa, işletmeden park hizmetinin gerektirdiği güvenlik ve özenin gösterilmesini bekleyebilir.

Otoparkın girişinin kontrolsüz olması, güvenlik kamerası bulunmaması, çıkışta araç ile fiş arasında hiçbir kontrol yapılmaması veya görevlinin araca doğrudan zarar vermesi işletmenin sorumluluğu değerlendirilirken dikkate alınır.

Buna karşılık yalnızca otopark alanında üçüncü bir aracın dikkatsiz sürücüsü tarafından meydana getirilen ve işletmenin makul olarak önlemesi mümkün olmayan her zarar doğrudan otopark işletmesine yüklenemez.

Örneğin kamera görüntülerinden başka bir aracın kapıyı açarken sizin aracınıza vurduğu açıkça anlaşılıyorsa zararın asıl sorumlusu o aracın sürücüsü olabilir. Otopark işletmesinin ayrıca sorumluluğunun bulunup bulunmadığı ise güvenlik ve saklama yükümlülüğünün ihlal edilip edilmediğine göre belirlenir.

5. Ücretsiz Otoparkta Araç Hasar Görürse İşletme Sorumlu Değil midir?

Otopark hizmetinin ücretsiz olması işletmenin hiçbir durumda sorumlu olmadığı anlamına gelmez.

Özellikle AVM, restoran, hastane, otel veya market gibi işletmelerin müşterilerine sundukları ücretsiz otoparklar bakımından park hizmetinin ana hizmetle bağlantısı değerlendirilir.

Bir AVM müşterilerine otopark alanı sağlıyor, bu alanı bariyerlerle kontrol ediyor, güvenlik personeli çalıştırıyor ve kamerayla izliyorsa “Park için ayrıca ücret almadım.” demesi tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Aynı durum restoran veya otelin müşterisi için sağladığı otopark bakımından da gündeme gelebilir.

Ücretsiz otoparkta sorumluluk belirlenirken aracın gerçekten işletmenin hâkimiyetindeki alana bırakılıp bırakılmadığı, park alanının müşterilere bir hizmet olarak sunulup sunulmadığı ve işletmenin araçların güvenliğine ilişkin nasıl bir düzen kurduğu incelenir.

Buna karşılık herhangi bir işletmenin kontrolünde olmayan, yalnızca işletmenin önünde bulunan halka açık yol veya boş araziye kişinin kendi iradesiyle park etmesi farklı değerlendirilir.

6. Açık Otoparkta Araç Çalınır veya Hasar Görürse İşletme Sorumlu Olur mu?

Otoparkın açık veya kapalı olması tek başına sorumluluğu belirlemez.

Açık otopark işletmesi de kendisine bırakılan araçların korunması için verdiği hizmetin gerektirdiği tedbirleri almak zorundadır.

Giriş çıkış kontrolünün yapılıp yapılmadığı, güvenlik görevlisinin bulunup bulunmadığı, araçların hangi kişiler tarafından teslim alındığı, kamera sistemi ve park alanının yapısı değerlendirilir.

Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 2007/9074 E., 2007/13487 K. sayılı kararında uyuşmazlığa konu yer de açık otoparktır. Yargıtay, açık otopark olması ve fişte sorumsuzluk kaydı bulunmasını işletmenin özen yükümlülüğünü tamamen ortadan kaldıran sebepler olarak kabul etmemiştir.

Bu nedenle “Kapalı otoparksa sorumlu, açık otoparksa sorumsuz.” şeklinde bir ayrım yapılmaz.

7. AVM Otoparkında Araç Çizilirse AVM Zararı Öder mi?

AVM otoparkında araç hasarının meydana gelmesi hâlinde ilk olarak otoparkın kim tarafından işletildiği belirlenmelidir.

Bazı alışveriş merkezleri otoparkı doğrudan işletirken bazıları bu hizmeti ayrı bir otopark veya güvenlik şirketine bırakmaktadır.

Aracın zarar gördüğü an kamera görüntülerinden tespit edilebiliyorsa zarara neden olan üçüncü kişiye ulaşılması mümkün olabilir. Bunun yanında AVM veya otopark işletmesinin kendi yükümlülüğünü ihlal edip etmediği de incelenir.

Örneğin araç bariyerli ve güvenlik kontrollü bir otoparka bırakılmış, daha sonra başka bir kişi aracı izinsiz şekilde alıp götürmüşse giriş çıkış sisteminin nasıl işletildiği önem kazanır.

Aracın otopark görevlisi tarafından park edildiği sırada hasar görmesi ise daha farklıdır. Bu durumda zarar işletmenin hizmeti yerine getirilirken doğmuştur.

AVM otoparkındaki her çizik için AVM’nin otomatik olarak tazminat ödemesi gerekmez. Ancak müşteriye sunulan otopark hizmetinin gereği gibi yerine getirilmemesinden doğan zarar bakımından işletmenin sorumluluğu gündeme gelebilir.

8. Hastane, Otel veya Restoran Otoparkında Araç Hasar Görürse Kim Sorumlu Olur?

Araç zararının meydana geldiği yerin esas faaliyetinin hastane, otel veya restoran olması otopark hizmetini hukuken önemsiz hâle getirmez.

İşletme müşterilerine veya ziyaretçilerine kendisine ait ya da kendi kontrolündeki bir otopark alanı sunuyorsa bu hizmet sırasında meydana gelen araç zararları da değerlendirilir.

Örneğin otelin kapalı otoparkındaki görevli aracı park ederken duvara çarpmışsa zarar doğrudan sunulan park hizmeti sırasında meydana gelmiştir.

Hastanenin vale veya otopark görevlisine teslim edilen araç park sırasında çizilmişse aynı şekilde teslim ve hizmet ilişkisi incelenir.

Restoranlarda ise özellikle vale uygulaması çok daha fazla uyuşmazlığa yol açmaktadır. Restoranın önünde çalışan kişinin araç anahtarını alması, aracı yol kenarına veya başka bir otoparka götürmesi ve daha sonra aracın çalınması ya da zarar görmesi hâlinde restoranın “Burası bizim otoparkımız değildi.” veya “Vale bizim çalışanımız değildi.” savunmasının her olayda kabul edilmesi mümkün değildir.

9. Otoparkta Aracın İçinden Telefon, Çanta veya Para Çalınırsa Kim Öder?

Araç ile araç içerisinde bulunan eşya bakımından aynı sonuca otomatik olarak varılmaz.

Otopark işletmesinin kendisine bırakılan aracın güvenliğini sağlama yükümlülüğü bulunabilir. Ancak araç sahibinin araç içerisinde bıraktığını iddia ettiği her eşyanın bedelini işletmeden isteyebilmesi için eşyanın gerçekten araçta bulunduğu ve değerinin ne olduğu da ispatlanmalıdır.

Telefon, bilgisayar, çanta, para, ziynet eşyası veya başka kıymetli eşyaların araçta bulunduğu banka kayıtları, satın alma belgeleri, kamera görüntüleri, tanık anlatımları veya olayın özelliklerine göre başka delillerle ortaya konulabilir.

Araç sahibinin davranışı da tazminata etki edebilir.

Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 2007/9074 E., 2007/13487 K. sayılı kararında araç sahibi, para ve kredi kartlarının bulunduğu çantasını açık otoparka park ettiği aracın bagajında bırakmıştı. Yargıtay işletmenin “sorumlu değiliz” kaydını yeterli görmemekle birlikte, araç sahibinin kıymetli eşyaları araçta bırakmasının zararın meydana gelmesine katkısını da dikkate almıştır.

Bu nedenle araç içindeki eşyaların çalınmasında hem işletmenin güvenlik yükümlülüğü hem de araç sahibinin davranışı birlikte değerlendirilir.

10. Otoparkta Araç Çalınırsa Araç Bedelini Otopark mı Öder?

Aracın otoparka bırakıldıktan sonra tamamen çalınması hâlinde işletmenin sorumluluğu daha ağır biçimde gündeme gelir.

Aracın kim tarafından alındığına ilişkin hiçbir kontrol yapılmaması, anahtarın güvenli muhafaza edilmemesi, görevlinin aracı üçüncü kişiye teslim etmesi veya otoparkın makul güvenlik tedbirlerinden yoksun olması işletmenin sorumluluğuna yol açabilir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 2012/13734 E., 2012/13888 K. sayılı kararında otoparka bırakılan aracın çalınması nedeniyle işletmenin sorumluluğu incelenmiştir. Yerel mahkeme taraflar arasında saklama ilişkisi bulunduğunu ve otopark işletmecisinin zarardan sorumlu olduğunu kabul etmiş; araç sahibinin davranışı nedeniyle tazminattan indirim yapmıştır. Yargıtay hükmü onamıştır.

Araç çalındığında istenebilecek bedel belirlenirken aracın olay tarihindeki değeri, varsa kasko ödemesi ve somut olayın diğer özellikleri dikkate alınır.

Kasko şirketinin araç sahibine ödeme yapmış olması da otopark işletmesini kendiliğinden sorumluluktan kurtarmaz. Sigorta şirketi şartları oluşmuşsa ödediği tutar için sorumlu kişilere rücu edebilir.

11. Otopark Fişi Yoksa İşletmeden Tazminat İstenebilir mi?

Otopark fişi aracın belirli bir tarihte o otoparka bırakıldığını göstermesi bakımından önemli bir delildir. Ancak fişin bulunmaması her durumda hak talep edilemeyeceği anlamına gelmez.

Aracın otoparka girişine ilişkin kamera görüntüsü, plaka tanıma sistemi, HGS veya ödeme kaydı, kredi kartı slipi, banka işlemi, tanık anlatımı, AVM giriş kaydı veya işletmenin kendi kayıtları aracın orada bulunduğunu gösterebilir.

Restoran veya otelde vale hizmeti kullanılmışsa vale fişi dışında rezervasyon, restoran hesabı, otel kaydı veya aracın görevliye teslim edildiğini gösteren kamera görüntüleri de kullanılabilir.

Fişin bulunmadığı dosyalarda asıl mesele, aracın gerçekten işletmenin sunduğu otopark veya vale hizmetine teslim edildiğinin ortaya konulabilmesidir.

12. Araç Anahtarını Otopark Görevlisine Vermemiş Olmak Sorumluluğu Ortadan Kaldırır mı?

Araç anahtarının işletmeye teslim edilmiş olması sorumluluğu güçlendiren önemli bir unsur olsa da her otopark ilişkisinin kurulması için anahtarın mutlaka görevliye bırakılması gerekmez.

Sürücünün kendi aracını park ettiği otoparklarda da işletme ile müşteri arasında otopark hizmetine ilişkin bir ilişki kurulabilir.

Ancak anahtarın görevliye teslim edildiği olaylarda aracın fiilî kontrolünün işletmeye geçtiği daha açıktır. Özellikle görevlinin aracı kendisinin park ettiği, yerini değiştirdiği veya müşteriye daha sonra teslim etmek üzere anahtarı muhafaza ettiği hâllerde işletmenin saklama ve özen yükümlülüğü çok daha belirgin hâle gelir.

13. Otopark İşletmesi Hangi Durumlarda Sorumluluktan Kurtulabilir?

Otopark işletmesinin sorumluluğu sınırsız değildir.

Zarar araç sahibinin kendi davranışından doğmuşsa, zarar görenin davranışı zararın artmasına neden olmuşsa, olay işletmenin önleyemeyeceği bir mücbir sebepten kaynaklanmışsa veya eşyanın kendi niteliği zarara sebep olmuşsa işletmenin sorumluluğu tamamen kalkabilir ya da tazminatta indirim yapılabilir.

Örneğin araç sahibi otopark görevlisinin açık uyarısına rağmen aracını yasak ve tehlikeli bir bölüme bırakmışsa bu davranış dikkate alınabilir.

Araçta yüksek miktarda nakit para bulunduğu işletmeye hiç bildirilmemiş ve para görünür biçimde araç içinde bırakılmışsa araç sahibinin zararın doğmasındaki katkısı ayrıca değerlendirilir.

Buna karşılık işletmenin kendi çalışanının aracı çarpması, anahtarı güvenli olmayan bir yerde bırakması veya aracı yetkisiz kişiye teslim etmesi hâlinde işletmenin sorumluluktan kurtulması çok daha güçtür.

Otopark zararlarında sonuç, yalnız aracın nerede bulunduğuna değil, aracın nasıl teslim edildiğine, işletmenin hangi hizmeti üstlendiğine ve zararın nasıl meydana geldiğine göre belirlenir.

14. Vale Aracımı Çizdi veya Kaza Yaptı, Zararı Kim Öder?

Araç valeye teslim edildiği anda araç üzerindeki fiilî hâkimiyet belirli ölçüde vale hizmetini veren tarafa geçer. Vale yalnızca aracı park etmekle değil, teslim aldığı aracı özenle kullanmak ve güvenli şekilde geri vermekle de yükümlüdür.

Bu nedenle vale aracı duvara çarpar, başka bir araca sürter, park sırasında tamponu kırar veya tek taraflı kazayla araca zarar verirse, zararın vale hizmeti kapsamında meydana geldiği kabul edilir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 2012/9462 E., 2013/772 K. sayılı kararında, kafeye gelen müşterinin aracı park edilmek üzere valeye teslim edilmiş, araç otoparka götürülürken kaza yapmıştır. Yargıtay, aracın park edilmek üzere teslim edilmesiyle taraflar arasında saklama ilişkisinin kurulduğunu; aracı teslim alan tarafın aracı özenle koruyup aldığı şekilde geri verme yükümlülüğü bulunduğunu kabul etmiş ve davanın reddine ilişkin kararı bozmuştur.

Bu tür olaylarda vale görevlisinin doğrudan kusuru yanında, vale hizmetini sunan işletmenin veya valeyi çalıştıran şirketin sorumluluğu da gündeme gelir.

15. Restoran veya Kafenin Valesi Araca Zarar Verirse Restoran da Sorumlu Olur mu?

Restoran veya kafeye gelen müşterinin aracını işletmenin sunduğu vale hizmetine teslim etmesi hâlinde, vale hizmeti restoranın sunduğu hizmetin bir parçası olarak değerlendirilebilir.

Bu nedenle işletmenin yalnızca “Araca vale çarptı, bizim ilgimiz yok.” demesi yeterli değildir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 2012/9462 E., 2013/772 K. sayılı kararında da araç bir kafenin vale hizmetine teslim edilmiş ve vale aracı otoparka götürürken kaza yapmıştır. Yargıtay, kafe ile araç sahibi arasında park hizmetinden kaynaklanan hukuki ilişki bulunduğunu kabul etmiştir.

Benzer şekilde Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 2016/4394 E., 2016/5936 K. sayılı kararında da sigortalı araç kafeye gelmiş, işyerinin çalışanı olan vale tarafından otoparka götürülmek üzere teslim alınmış ve araç valenin yönetimindeyken kaza meydana gelmiştir.

Restoran veya kafenin sorumluluğu değerlendirilirken valenin gerçekten işletme adına hizmet verip vermediği, müşterinin aracı kime teslim ettiği ve vale hizmetinin işletmenin bilgisi ve organizasyonu içinde sunulup sunulmadığı araştırılır.

16. Restoran “Vale Bizim Çalışanımız Değil” Diyerek Sorumluluktan Kurtulabilir mi?

Vale uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan savunmalardan biri budur.

Araç sahibi restoranın önüne gelir, aracın anahtarını restoran önünde araçları teslim alan kişiye verir; araç zarar gördüğünde veya çalındığında işletme bu kişinin kendi çalışanı olmadığını ileri sürebilir.

Bu savunma tek başına yeterli değildir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 2009/3685 E., 2009/8160 K. sayılı kararında lokanta, aracı teslim alan kişinin kendi çalışanı olmadığını ve müşterilerine otopark hizmeti vermediğini savunmuştur. Buna karşılık olaydan hemen sonra alınan beyanlarda söz konusu kişinin lokantada otopark görevlisi olarak çalıştığı, müşterilerin araçlarını teslim aldığı ve park ettiği anlaşılmıştır.

Yargıtay, aracın klasik anlamda bir otopark alanına değil yol üzerine park edilmiş olmasının da tek başına sonucu değiştirmediğini kabul etmiş; müşterinin aracını işletmenin sunduğu hizmete güvenerek görevliye teslim etmesi nedeniyle saklama ilişkisinin kurulduğunu benimsemiştir.

Bu sebeple valenin bordroda restoran çalışanı olarak görünmemesi tek başına belirleyici değildir. Restoranın vale hizmetinden haberdar olup olmadığı, valenin müşterileri nerede karşıladığı, işletmenin vale hizmetini müşteriye sunup sunmadığı ve fiilî çalışma ilişkisi birlikte incelenir.

17. Lokantaya Bırakılan Araç Vale Tarafından Korunmaz ve Çalınırsa Kim Sorumlu?

Bu konuda en önemli kararlardan biri Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 21.03.2018 tarihli, 2017/17-3076 E., 2018/498 K. sayılı kararıdır.

Karara konu olayda araç sahibi gece saatlerinde lokantaya gelmiş ve aracını lokantanın müşterilerine ait araçları park eden otopark görevlisine teslim etmiştir. Araç güvenli şekilde park edilip anahtarı muhafaza edilmek yerine anahtarı üzerinde bırakılmış, görevli başka bir müşteriyle ilgilenirken yaklaşık 45 dakika sonra araç çalınmıştır.

Hukuk Genel Kurulu, araç sahibinin aracını güvenli şekilde park edileceği ve anahtarının korunacağı inancıyla görevliye teslim ettiğini kabul etmiştir.

Kurul, otopark görevlisinin aracı park ettikten sonra kapılarının kilitli olup olmadığını kontrol etmesi ve anahtarı üçüncü kişilerin ulaşamayacağı güvenli bir yerde muhafaza etmesi gerektiğini belirtmiştir.

Aracın anahtarı üzerinde ve çalınmaya açık biçimde 45 dakika bırakılmasının araç sahibinin rızası kapsamında değerlendirilemeyeceği kabul edilmiş; meydana gelen zarardan işletme ve görevlinin sorumluluğu benimsenmiştir.

Bu karar, özellikle restoran ve lokantalarda verilen vale hizmeti bakımından önemlidir. Araç sahibinin anahtarı gönüllü şekilde valeye teslim etmiş olması, valenin aracı dilediği gibi bırakabileceği anlamına gelmez.

18. Vale Araç Anahtarını Güvenli Yerde Saklamazsa ve Araç Çalınırsa Kim Öder?

Vale hizmetinde sorumluluk yalnız aracın park edilmesiyle sona ermez. Araç anahtarının da güvenli şekilde muhafaza edilmesi gerekir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 26.10.2020 tarihli, 2020/1316 E., 2020/6135 K. sayılı kararında araç, otoparkta vale olarak çalışan görevliye anahtarıyla birlikte teslim edilmiştir. Daha sonra araç anahtarı valenin bulunduğu bölümden alınmış ve araç çalınmıştır.

Yargıtay, aracı teslim alan kişinin aracın başkaları tarafından götürülmesini veya çalınmasını önleyecek tedbirleri almak zorunda olduğunu kabul etmiştir. Kararda 2018 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararına da atıf yapılmış ve işletme sahibinin çalışanın davranışından doğan zarardan sorumluluğu değerlendirilmiştir.

Araç sahibinin anahtarı valeye teslim etmesi, anahtarın açıkta, kilitsiz veya herkesin ulaşabileceği bir yerde tutulmasına onay verdiği anlamına gelmez.

19. Vale Aracı Otoparka Değil Yol Kenarına Bırakırsa İşletme Sorumlu Olur mu?

Vale hizmetlerinde aracın mutlaka işletmeye ait kapalı bir otoparka bırakılması gerekmez.

Restoran ve kafelerin önemli bir kısmında araçlar işletmenin önündeki yol kenarına veya yakın bir park alanına götürülmektedir. Böyle bir durumda zarar meydana geldiğinde işletmeler bazen “Araç bizim otoparkımızda değildi.” savunmasını ileri sürmektedir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 2009/3685 E., 2009/8160 K. sayılı kararında araç lokanta çalışanına teslim edilmiş ve yol üzerine park edildikten sonra çalınmıştır. Yargıtay, park yerinin klasik anlamda bir otopark olmamasını tek başına sorumluluğu ortadan kaldıran bir sebep olarak görmemiştir.

Araç sahibi, restoranın sunduğu vale hizmetine güvenerek anahtarını görevliye teslim etmişse, görevlinin aracı nereye park ettiği işletmenin sorumluluğunun değerlendirilmesinde dikkate alınır.

Vale aracı güvenli bir otoparka götürmek yerine gelişigüzel şekilde yol kenarına bırakmışsa bu durum işletmenin özen yükümlülüğüne aykırılık oluşturabilir.

20. Vale Hizmetini Restoran Değil Başka Bir Şirket Veriyorsa Kim Sorumlu?

Bazı restoran, kafe, hastane ve oteller vale hizmetini kendi çalışanlarıyla değil, dışarıdan hizmet aldıkları güvenlik veya vale şirketleri aracılığıyla yürütmektedir.

Böyle bir olayda zarar meydana geldiğinde yalnız valenin kim olduğuna değil, vale hizmetini hangi şirketin organize ettiğine de bakılır.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 2014/6211 E., 2014/5468 K. sayılı kararında restoranın güvenlik ve otopark hizmetlerinin başka bir şirket tarafından yürütüldüğü, aracın valeye teslim edildiği ve araç park edilmek üzere götürülürken kaza meydana geldiği bir uyuşmazlık incelenmiştir.

Dosyada güvenlik şirketi, vale çalışanı ve diğer şirketler arasındaki ilişki tartışılmış; mahkemenin güvenlik şirketi ile vale yönünden verdiği kabul kararı Yargıtay incelemesinden geçmiştir.

Bu nedenle araç sahibi açısından ilk aşamada “Vale hangi şirketin sigortalı çalışanıydı?” sorusuyla yetinmek doğru değildir.

Aracın kime teslim edildiği, müşteriye vale hizmetini kimin sunduğu, restoranın vale şirketiyle arasındaki sözleşme, ödeme ve fiilî organizasyon birlikte değerlendirilmelidir.

21. Hastane Valesi Aracı Duvara Sürterse Kim Sorumlu Olur?

Vale sorumluluğu yalnız restoran veya kafelerde ortaya çıkmaz.

Hastanelerde sunulan vale hizmetinde de araç işletmenin veya hizmet sağlayan şirketin görevlisine teslim edilmektedir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 2014/11627 E., 2014/11069 K. sayılı kararında araç sahibi, yakınının ameliyatı nedeniyle gittiği hastanede aracını valeye teslim etmiş; araç vale tarafından park edilirken duvara sürtülerek hasar görmüştür.

Davada yalnız onarım nedeniyle oluşan zarar değil, aracın değer kaybı ve araçtan mahrum kalma zararı da talep edilmiştir.

Yerel mahkeme değer kaybı ve belirli süreyle araçtan mahrumiyet zararına hükmetmiş; karar Yargıtay tarafından onanmıştır.

Bu karar, vale kaynaklı kazalarda talebin yalnız servis faturasıyla sınırlı olmayabileceğini göstermektedir. Aracın niteliğine ve hasarın ağırlığına göre değer kaybı ile araçtan mahrum kalma zararı da gündeme gelebilir.

22. Otel Valesi veya Otopark Görevlisi Araca Zarar Verirse Otel Sorumlu Olur mu?

Otellerin müşterilerine sunduğu otopark veya vale hizmeti sırasında meydana gelen zararlar da aynı esaslara göre değerlendirilir.

Araç otelin kapalı otoparkına götürülmek üzere görevliye teslim edilmiş ve görevli aracı park ederken duvara çarpmışsa zarar hizmetin ifası sırasında doğmuştur.

Bu tür uyuşmazlıklarda otelin “Aracı vale sürdü.” veya “Otopark hizmeti ayrı şirket tarafından veriliyor.” savunmaları, fiilî hizmet ilişkisi araştırılmadan tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Vale şirketiyle otel arasındaki hizmet sözleşmesi, valenin hangi işletme adına müşteriden araç teslim aldığı ve zararın hangi aşamada meydana geldiği belirlenmelidir.

23. Vale Ehliyetsizse veya Aracı Başka Bir Vale Kullanırsa Araç Sahibi Sorumlu Olur mu?

Araç sahibinin aracını vale hizmetine teslim etmesi, aracın ehliyetsiz veya yetkisiz kişilerce kullanılmasına rıza gösterdiği anlamına gelmez.

Araç belirli bir görevliye park edilmesi amacıyla teslim edilmişken anahtarın başka bir kişiye verilmesi veya aracı ehliyetsiz bir çalışanın kullanması, vale hizmetini sunan işletmenin sorumluluğunu ağırlaştırabilir.

Ancak vale aracın kullanımı sırasında üçüncü bir kişiye zarar verirse mesele yalnız vale ile işletme arasındaki ilişkiyle sınırlı kalmaz.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 28.10.2021 tarihli, 2021/18006 E., 2021/7993 K. sayılı kararında aracın kısa süreli olarak vale görevlisine teslim edilmesinin araç malikinin Karayolları Trafik Kanunu bakımından işleten sıfatını kendiliğinden sona erdirmediği kabul edilmiştir.

Bu nedenle iki farklı zarar birbirinden ayrılmalıdır.

Vale sahibinin aracını çarpar ve araca zarar verirse araç sahibi vale hizmetini verenlere karşı tazminat talep edebilir.

Vale aynı araçla üçüncü bir kişiye zarar verirse, araç malikinin işleten sıfatından kaynaklanan sorumluluğu ayrıca gündeme gelebilir. Araç sahibinin daha sonra zarara sebep olan vale veya işletmeye başvurma hakkı ise ayrı değerlendirilir.

24. Restoran veya Vale “Aracı Sen Kendin Teslim Ettin” Diyerek Sorumluluktan Kurtulabilir mi?

Araç sahibinin anahtarı kendi isteğiyle valeye vermesi, vale hizmetinin zaten doğal sonucudur.

Bu teslim, aracın özensiz kullanılmasına, anahtarın açıkta bırakılmasına veya aracın güvenli olmayan bir yere park edilmesine rıza gösterildiği anlamına gelmez.

Yargıtay kararlarında da aracın park edilmek üzere görevliye gönüllü biçimde teslim edilmiş olması işletmenin saklama ve özen borcunu ortadan kaldıran bir durum olarak kabul edilmemektedir.

Araç sahibi aracı, güvenli şekilde park edilip geri verileceği düşüncesiyle teslim eder.

Vale veya işletme bu güvene aykırı davranmışsa, “Anahtarı bize kendisi verdi.” savunması tek başına sorumluluğu kaldırmaz.

Araç sahibinin ayrıca kusurlu bir davranışı varsa bunun tazminata etkisi değerlendirilebilir. Ancak yalnız vale hizmetinden yararlanmış olmak araç sahibini zararın sorumlusu hâline getirmez.

25. Vale Fişi Verilmemişse Restoran veya İşletmeden Tazminat İstenebilir mi?

Vale fişinin bulunması aracın görevliye teslim edildiğini ispatlamayı kolaylaştırır. Ancak vale fişi bulunmaması tek başına tazminat talebini ortadan kaldırmaz.

Restoranın kamera görüntüleri, müşterinin o gün işletmede bulunduğunu gösteren hesap veya kredi kartı kaydı, rezervasyon bilgileri, tanık beyanları ve işletmenin vale hizmetine ilişkin diğer kayıtları aracın valeye teslim edildiğini gösterebilir.

Özellikle restoran önünde sürekli olarak aynı kişilerin araç anahtarı aldığı, vale masası veya vale tabelası bulunduğu ve işletmenin bu hizmeti müşterilerine sunduğu ispatlanabiliyorsa yalnız fiş verilmemiş olması nedeniyle vale ilişkisi yok sayılamaz.

Araç sahibinin zararı fark ettiği anda işletmeye bildirim yapması ve olayın kayıt altına alınmasını istemesi bu tür dosyalarda ispat bakımından önemlidir.

26. Otoparkta Aracım Çizildi, İlk Olarak Ne Yapmalıyım?

Araçtaki hasar otoparkta fark edildiğinde mümkünse araç bulunduğu yerden hemen çıkarılmamalıdır. Hasarın nerede ve nasıl meydana geldiğinin sonradan ispatlanabilmesi için ilk dakikalarda yapılacak işlemler önemlidir.

Aracın bulunduğu konumu, hasarlı kısmı ve çevresini gösterecek şekilde fotoğraf ve video çekilmelidir. Aracın yanında başka araç varsa plakası da görüntülenmelidir.

Otopark veya AVM görevlisine durum hemen bildirilerek olayın tutanak altına alınması istenmelidir. Vale hizmeti kullanılmışsa aracın hangi görevliye teslim edildiği, teslim saati ve vale fişi de saklanmalıdır.

Kamera bulunan bir otoparkta kayıtların silinmemesi için işletmeye mümkün olduğunca hızlı şekilde yazılı bildirim yapılması gerekir. Otopark fişi, vale fişi, kredi kartı ödemesi, restoran hesabı veya AVM giriş kaydı gibi aracın o tarihte işletmede bulunduğunu gösteren belgeler de korunmalıdır.

Araç çalınmışsa, araç içerisinden eşya alınmışsa veya olayda suç şüphesi bulunuyorsa kolluk makamlarına da başvurulmalıdır.

Aracın hemen servise götürülmesi gerekiyorsa hasarlı hâli ayrıntılı biçimde görüntülenmeden onarıma başlanmaması ispat bakımından daha sağlıklı olur.

27. Otopark Kamera Kayıtları Nasıl İstenir?

Otoparkta meydana gelen araç zararlarında en önemli delillerden biri güvenlik kamerası kayıtlarıdır.

Ancak kamera görüntülerinin sürekli saklanacağı düşünülmemelidir. İşletmeler kullandıkları sisteme göre kayıtları belirli bir süre sonra silebilir veya yeni görüntüler eski kayıtların üzerine yazılabilir.

Bu nedenle araç sahibi zararı fark eder etmez işletmeye başvurarak belirli tarih ve saat aralığındaki görüntülerin muhafaza edilmesini istemelidir.

Örneğin aracın AVM otoparkına saat 14.15’te girdiği, saat 17.40’ta çıktığı biliniyorsa yalnız:

“Kamera kayıtlarını istiyorum.”

demek yerine bu zaman aralığı belirtilerek görüntülerin silinmemesi talep edilebilir.

İşletmenin görüntüleri doğrudan araç sahibine vermemesi, kayıtların artık kullanılamayacağı anlamına gelmez. Kayıtların mahkeme, savcılık veya kolluk makamı aracılığıyla istenmesi mümkündür.

27.1. Otopark Kamera Kayıtlarını Vermiyorsa Ne Yapılabilir?

İşletmenin:

“Kamera kayıtlarını müşterilere vermiyoruz.”

demesi sık karşılaşılan bir durumdur.

Bunun sebebi görüntülerde başka kişilerin ve araçların da bulunması olabilir. Ancak işletmenin görüntüleri doğrudan teslim etmemesi, olayla ilgili kaydı silmekte serbest olduğu anlamına gelmez.

Araç sahibi öncelikle kayıtların korunmasını yazılı şekilde isteyebilir. Dava açılmadan önce görüntülerin kaybolma ihtimali varsa şartları bulunduğunda mahkemeden delil tespiti talep edilmesi de mümkündür.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, ileride ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı veya tamamen imkânsız hâle geleceği delillerin önceden tespitine imkân tanımaktadır.

Özellikle kamera kayıtlarının kısa süre içerisinde silineceği biliniyorsa aylar sonra açılacak davayı beklemek doğru olmayabilir.

28. Aracın Hasarını Otoparktan Çıktıktan Sonra Fark Ettim, Tazminat İsteyebilir miyim?

Hasarın otoparktan çıktıktan sonra fark edilmesi tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak zararın nerede meydana geldiğinin ispatı zorlaşabilir.

Örneğin araç sahibi AVM otoparkından çıktıktan on dakika sonra benzin istasyonunda kapının ezildiğini görmüşse, aracı başka bir yere götürmeden fotoğraflaması ve AVM’ye hemen bildirim yapması önem taşır.

Kamera görüntülerinden aracın otoparka hasarsız girdiği ve hasarlı çıktığı anlaşılabiliyorsa sonradan fark edilmiş olması tek başına işletmenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Buna karşılık araç günlerce farklı yerlerde kullanıldıktan sonra:

“Bu hasar geçen hafta otoparkta oluştu.”

denildiğinde ispat çok daha güç hâle gelir.

Hasarın fark edildiği zaman ile işletmeye bildirim arasındaki süre bu nedenle önemlidir.

29. Otopark Tutanak Tutmak İstemiyorsa Ne Yapılabilir?

İşletmenin kendi aleyhine delil oluşturabileceği düşüncesiyle tutanak düzenlemek istemediği durumlarla karşılaşılabilir.

Bu durumda araç sahibi olay yerini kendi imkânlarıyla ayrıntılı biçimde belgelemeli, görevliye yaptığı bildirimin mümkünse yazılı kaydını oluşturmalı ve yanında bulunan kişiler varsa tanık bilgilerini almalıdır.

İşletmeye e-posta veya başka bir yazılı yöntemle olayın tarihi, saati, aracın plakası ve meydana gelen zarar bildirilerek kamera kayıtlarının korunması da istenebilir.

Araçta ciddi hasar, hırsızlık veya cezai nitelik taşıyan bir olay varsa kolluğa başvurulması da olayın resmî kayda geçirilmesini sağlayabilir.

İşletmenin tutanak düzenlememesi tek başına hak talep edilmesini engellemez. Ancak olay ne kadar erken belgelenirse sonraki uyuşmazlıkta ispat o kadar kolaylaşır.

30. Otoparkta Araç Hasarında Polis Çağırmak Gerekir mi?

Her küçük çizik için mutlaka polis çağrılması gerektiğine ilişkin genel bir kural yoktur.

Buna karşılık araç çalınmışsa, araç içinden eşya alınmışsa, başka bir sürücü araca çarpıp kaçmışsa, kasıtlı zarar verme şüphesi bulunuyorsa veya taraflar arasında olayın nasıl meydana geldiği konusunda ciddi uyuşmazlık varsa kolluğa başvurulması önem kazanır.

Özellikle hırsızlık olaylarında yalnız otopark işletmesine bildirim yapmakla yetinilmemelidir.

Basit bir maddi hasarda ise kamera görüntüsü, işletme tutanağı, fotoğraf ve ekspertiz gibi deliller daha belirleyici olabilir.

31. Otopark veya Vale Araca Zarar Verirse Kasko Şirketine Başvurulabilir mi?

Aracın kasko sigortası varsa poliçenin kapsamına göre zarar sigorta şirketine bildirilebilir.

Kasko şirketinin araç sahibine ödeme yapması, zarara sebep olan otopark veya vale işletmesinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Sigortacı, sigortalısına ödediği tazminat ölçüsünde kanundan doğan halefiyet hakkı çerçevesinde sorumlu kişilere başvurabilir.

Nitekim otopark ve vale zararlarına ilişkin birçok Yargıtay kararında davacı doğrudan araç sahibi değil, kasko kapsamında ödeme yaptıktan sonra işletmeye rücu eden sigorta şirketidir.

Kasko şirketinin zararın yalnız bir kısmını karşılaması hâlinde poliçe kapsamında karşılanmayan zararların araç sahibi tarafından sorumludan istenip istenemeyeceği ayrıca değerlendirilir.

32. Kasko Zararı Karşılarsa Otoparktan Bir Daha Para İstenebilir mi?

Aynı zarar iki kez tahsil edilemez.

Örneğin 100.000 TL’lik onarım zararının tamamı kasko şirketi tarafından karşılanmışsa araç sahibi aynı 100.000 TL’yi bir kez de otopark işletmesinden alamaz.

Ancak sigortanın karşılamadığı zarar kalemleri bulunabilir.

Poliçe dışı kalan bir zarar, muafiyet tutarı, şartları oluşmuş araç değer kaybı veya araçtan mahrum kalma zararı ayrıca incelenebilir.

Sigorta şirketi de yaptığı ödeme ölçüsünde sorumlu işletmeye veya kişiye rücu edebilir.

33. Vale veya Otoparktan Araç Değer Kaybı İstenebilir mi?

Araç onarıldıktan sonra ikinci el piyasa değerinde kalıcı bir düşüş meydana gelmişse şartları bulunduğunda araç değer kaybı talep edilebilir.

Vale aracı duvara çarpmış, kaporta parçaları değişmiş veya araç ciddi bir onarım görmüşse yalnız tamir faturasının karşılanması bütün zararı gidermeyebilir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 2014/11627 E., 2014/11069 K. sayılı kararına konu hastane vale olayında da aracın park sırasında duvara sürtülmesi nedeniyle onarım zararının yanında değer kaybı ve araçtan mahrum kalma talepleri değerlendirilmiştir.

Değer kaybının bulunup bulunmadığı aracın yaşı, kilometresi, önceki hasarları, zarar gören parçaları ve yapılan onarımın niteliğine göre belirlenir.

Her çizik otomatik olarak değer kaybı doğurmaz.

34. Araç Serviste Kaldığı Süre İçin Araçtan Mahrum Kalma Bedeli İstenebilir mi?

Otopark veya valenin kusuruyla zarar gören araç onarım nedeniyle bir süre kullanılamamışsa araç sahibinin mahrum kaldığı kullanım imkânı da zarar hesabında gündeme gelebilir.

Uygulamada bu zarar araç mahrumiyet bedeli veya kullanım kaybı olarak adlandırılmaktadır.

Aracın makul onarım süresi, aracın sınıfı ve benzer bir aracın günlük kullanım veya kiralama bedeli değerlendirmede dikkate alınabilir.

Araç sahibinin mutlaka fiilen araç kiralamış olması gerektiği yönünde her olay için geçerli bir kabul yapılmamalıdır. Aracın kullanılamamasından doğan gerçek zarar somut olaya göre hesaplanır.

Ancak servisin gereksiz yere uzattığı veya araç sahibinin kendi davranışı nedeniyle oluşan fazladan bekleme süresinin tamamının karşı tarafa yüklenmesi mümkün olmayabilir.

35. Otoparkta Çalınan Aracın Bedeli Nasıl Hesaplanır?

Araç tamamen çalınmış ve bulunamamışsa zarar hesabında aracın olay tarihindeki gerçek değeri esas alınır.

Aracın marka ve modeli, üretim yılı, kilometresi, donanımı, hasar geçmişi ve olay tarihindeki ikinci el piyasa koşulları dikkate alınır.

Araç sahibinin aracın sıfır satış fiyatını veya kendi belirlediği herhangi bir bedeli doğrudan istemesi yeterli değildir.

Kasko şirketinin ödeme yapmış olması hâlinde bu ödeme de zarar hesabında dikkate alınır.

Araç daha sonra bulunmuş ancak hasarlı hâle gelmişse çalınma öncesi değer, bulunma sonrası durum ve onarım giderleri birlikte değerlendirilir.

36. Otoparkta Araç İçinden Çalınan Eşyanın Bedeli Nasıl İspatlanır?

Araç sahibi yalnız:

“Bagajda 200.000 TL değerinde eşya vardı.”

demekle bu miktarın tamamını tazminat olarak alamaz.

Çalındığı ileri sürülen eşyanın araçta bulunduğu ve değerinin ne olduğu ispatlanmalıdır.

Fatura, banka veya kredi kartı hareketleri, fotoğraflar, kamera görüntüleri, tanıklar ve olayın özelliklerine göre başka deliller kullanılabilir.

Eşyanın niteliği de önem taşır.

Aracın normal kullanımında bulunması olağan bir eşya ile çok yüksek miktarda para, ziynet veya ticari malın araçta bırakılması aynı şekilde değerlendirilmeyebilir.

Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 2007/9074 E., 2007/13487 K. sayılı kararında da otopark işletmesinin özen yükümlülüğü kabul edilmekle birlikte, araç sahibinin para ve kredi kartlarının bulunduğu çantayı araçta bırakması zarara katkı bakımından değerlendirilmiştir.

37. Otopark veya Vale Zararında Kime Karşı Tazminat Talep Edilir?

Zarar meydana geldiğinde doğru kişinin veya şirketin belirlenmesi önemlidir.

Ücretli otoparkta doğrudan otopark işletmesi sorumlu olabilir.

Restoran veya otelde vale hizmeti işletmenin kendi çalışanlarıyla veriliyorsa işletmenin sorumluluğu gündeme gelir.

Vale hizmeti başka bir şirket tarafından veriliyorsa vale şirketi ile hizmeti müşterisine sunan işletme arasındaki ilişki araştırılır.

Aracı kullanan görevlinin kişisel kusuru varsa doğrudan görevlinin sorumluluğu da söz konusu olabilir.

AVM otoparkının ayrı bir şirket tarafından işletilmesi hâlinde AVM ile otopark şirketinin görev ve sorumluluklarının nasıl paylaştırıldığı incelenir.

Bu nedenle yalnız işletmenin tabelasındaki ticari isme bakılarak dava açılması doğru olmayabilir. Vergi kayıtları, şirket unvanı, vale hizmet sözleşmesi ve aracın kime teslim edildiği birlikte değerlendirilmelidir.

38. Restoran “Vale Başka Şirketin” Derse Dava Sadece Vale Şirketine mi Açılır?

Müşteri restoranın önüne geldiğinde restoranın yönlendirdiği veya işletmeyle bütünleşmiş biçimde hizmet veren bir valeye aracını teslim etmiş olabilir.

Vale şirketinin ayrı tüzel kişiliğinin bulunması, restoranın müşteriye sunduğu hizmetle hiçbir bağlantısının bulunmadığını tek başına göstermez.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 2014/6211 E., 2014/5468 K. sayılı kararında da restoranın güvenlik ve otopark hizmetlerinin başka bir şirket tarafından yürütüldüğü bir olay incelenmiştir.

Dava açılmadan önce hangi şirketin vale hizmetini üstlendiği ve restoranın bu hizmet içindeki konumu belirlenmelidir.

39. Otopark ve Vale Zararında Hangi Mahkeme Görevlidir?

Araç sahibinin ticari veya mesleki olmayan amaçlarla yararlandığı otopark ya da vale hizmetinden doğan uyuşmazlık, şartları bulunduğunda tüketici işlemi niteliğindedir.

Bu durumda uyuşmazlığın parasal değeri de dikkate alınarak Tüketici Hakem Heyeti veya Tüketici Mahkemesi yolu gündeme gelebilir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 2016/1209 E., 2016/2293 K. sayılı kararında otelin kapalı otoparkındaki görevlinin aracı park ederken duvara çarpması nedeniyle doğan uyuşmazlıkta, hizmetten yararlanan araç sahibi yönünden tüketici ilişkisi değerlendirilmiştir.

Ancak bütün otopark davalarının Tüketici Mahkemesinde görüleceği söylenemez.

Örneğin sigorta şirketinin ödeme yaptıktan sonra işletmeye karşı açtığı rücu davasında, tarafların ve hukuki ilişkinin niteliğine göre görevli mahkeme değişebilir. Tacirler arasındaki ticari uyuşmazlıklarda Asliye Ticaret Mahkemesi gündeme gelebilir.

Kamu idaresi tarafından işletilen bir otopark veya kamu hizmetinin yürütülmesinden kaynaklanan zarar söz konusu olduğunda ise görev meselesi ayrıca değerlendirilmelidir.

40. Otopark veya Vale Zararında Arabulucuya Başvurmak Gerekir mi?

Dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk bulunup bulunmadığı uyuşmazlığın hukuki niteliğine göre belirlenir.

Otopark veya vale hizmetinden tüketici olarak yararlanan kişinin Tüketici Mahkemesinde açacağı ve dava şartı arabuluculuk kapsamına giren bir uyuşmazlıkta, mahkemeye gitmeden önce arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekir.

Tüketici Hakem Heyetinin görev alanında kalan uyuşmazlıklar bakımından ise ayrı usul uygulanır.

Tarafların tacir olduğu ticari uyuşmazlıklarda da konusu para olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir.

Bu nedenle zararın miktarı ve tarafların sıfatı belirlenmeden:

“Önce doğrudan dava açılır.”

şeklinde hareket edilmemelidir.

41. Otopark İşletmesi Zararı Ödemezse Ne Yapılabilir?

İşletmeyle yapılan ilk görüşmede zarar karşılanmıyorsa aracın zararını ve olayın işletmede meydana geldiğini gösteren deliller toplanmalıdır.

Kamera kayıtlarının korunması, servis ve ekspertiz belgelerinin alınması, otopark veya vale fişlerinin saklanması ve olayın işletmeye yazılı şekilde bildirilmesi önemlidir.

Zararın miktarı belirlendikten sonra uyuşmazlığın tüketici işlemi mi, ticari uyuşmazlık mı yoksa başka bir hukuki ilişki mi olduğu tespit edilerek uygun başvuru yolu seçilir.

İşletmenin yalnız:

“Kamerada bir şey görünmüyor.”

veya

“Biz sorumlu değiliz.”

demesi araç sahibinin dava veya başvuru hakkını ortadan kaldırmaz.

42. Otoparkta Aracın Zarar Gördüğünü Kim İspatlamak Zorundadır?

Tazminat isteyen araç sahibi, öncelikle zararın varlığını ve olayla otopark veya vale hizmeti arasındaki bağlantıyı ortaya koymalıdır.

Bu nedenle aracın otoparka girişteki durumu ile çıkıştaki durumunun belirlenebilmesi çok önemlidir.

Kamera görüntüsü, araç teslim tutanağı, vale fişi, fotoğraflar, tanıklar ve işletmenin kendi kayıtları bu konuda kullanılabilir.

Aracın işletmeye sağlam teslim edildiği ve işletmenin kontrolündeyken zarar gördüğü ortaya konulduğunda, işletmenin sorumluluktan kurtulmak için ileri sürdüğü sebepler ayrıca değerlendirilir.

Özellikle vale aracın anahtarıyla birlikte teslim edilmiş ve daha sonra hasarlı şekilde geri verilmişse araç sahibinin zarar ile teslim ilişkisini ortaya koyması çok daha kolaydır.

43. Otoparkta Aracın Yanındaki Araç Kapıya Vurup Kaçarsa Ne Yapılır?

AVM ve kapalı otoparklarda sık karşılaşılan olaylardan biri, yan taraftaki aracın kapısı açılırken başka araca zarar verilmesi ve zarar veren kişinin olay yerinden ayrılmasıdır.

Bu durumda otopark işletmesinin otomatik olarak zarar veren kişi yerine geçeceği söylenemez.

Öncelikle kamera görüntülerinden zarar veren aracın plakası ve sürücüsü belirlenmeye çalışılır. Zararın asıl sorumlusu çoğu durumda zarara sebep olan kişidir.

Otopark işletmesinin ayrıca sorumluluğu bulunup bulunmadığı, olayın şartları ve işletmenin üstlendiği güvenlik yükümlülüğüne göre değerlendirilir.

Bu tür olaylarda kamera kayıtlarının hızla korunması özellikle önemlidir.

44. Otopark Çıkışında Hasar Kontrolü Yapmadan Ayrılmak Hak Kaybına Yol Açar mı?

Araç sahibinin otoparktan çıkmadan bütün aracı ayrıntılı şekilde kontrol etmek zorunda olduğuna ilişkin genel bir kural bulunmamaktadır.

Bununla birlikte hasarın işletmeden ayrıldıktan uzun süre sonra bildirilmesi, zararın nerede meydana geldiğinin ispatını zorlaştırabilir.

Araç sahibi zararı eve vardıktan hemen sonra fark edip işletmeye derhâl bildirmişse bu durumla günler sonra yapılan bildirim aynı değerlendirilmez.

Bu nedenle hasarın fark edildiği anda fotoğraf çekilmesi ve işletmeye mümkün olduğunca kısa sürede haber verilmesi gerekir.

45. Otopark veya Vale “Hasar Daha Önceden Vardı” Derse Ne Olur?

Bu savunma vale ve otopark uyuşmazlıklarında sık görülür.

Aracın teslim alınırken mevcut çizik ve hasarlarının kayıt altına alınmış olması tarafların işini kolaylaştırır.

Bazı vale işletmeleri araç tesliminde mevcut hasarları vale fişi üzerinde işaretlemektedir. Böyle bir kayıt bulunmuyorsa kamera görüntüleri, aracın olaydan kısa süre önce çekilmiş fotoğrafları, ekspertiz kayıtları veya diğer deliller kullanılabilir.

Vale aracı teslim aldıktan kısa süre sonra kaza yapmış ve aracın hasarlı hâli kamera veya tutanakla belgelenmişse “Bu çizik eskiden vardı.” savunmasının kabul edilmesi daha güç olur.

46. Otopark veya Vale Zararında Zamanaşımı Ne Kadardır?

Otopark veya vale zararlarında uygulanacak zamanaşımı süresi talebin hangi hukuki ilişkiye dayandığına göre belirlenir.

Sözleşmeye aykırılık, haksız fiil, tüketici işlemi veya sigortacının rücu talebi aynı hukuki temele dayanmayabilir.

Bu nedenle bütün otopark zararları için tek bir zamanaşımı süresi söylemek doğru değildir.

Özellikle aracın çalınması, çalışan tarafından zarar verilmesi veya hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil hükümlerinin gündeme geldiği olaylarda talebin hukuki niteliği baştan belirlenmelidir.

Zarar meydana geldikten sonra yalnız zamanaşımı sonuna güvenerek beklemek de ispat bakımından sakıncalıdır. Kamera kayıtlarının silinmesi ve çalışanların değişmesi nedeniyle deliller çok daha erken kaybolabilir.

Sık Sorulan Sorular

Otoparkta aracım çizildi, otopark kesin olarak ödemek zorunda mı?

Zararı kimin meydana getirdiği, işletmenin güvenlik ve koruma yükümlülüğünü ihlal edip etmediği ve olayın nasıl gerçekleştiği incelenir. Vale veya otopark çalışanının doğrudan sebep olduğu hasarlarda işletmenin sorumluluğu daha açık biçimde gündeme gelir.

“Otoparkta oluşan zararlardan sorumlu değiliz” tabelası işletmeyi kurtarır mı?

Tek başına kurtarmaz. İşletme bir tabela veya fişe yazdığı genel kayıtla kanundan doğan bütün sorumluluğunu ortadan kaldıramaz.

Vale arabamı çarptı, restoranın sorumluluğu var mı?

Vale hizmeti restoranın organizasyonu içinde müşterilere sunuluyorsa restoran veya vale hizmetini sağlayan şirketin sorumluluğu gündeme gelebilir. Valenin işletmeyle ilişkisi somut olayda araştırılır.

Vale arabayı yol kenarına bırakmışsa restoran sorumlu olmaz mı?

Aracın işletmeye ait kapalı bir otoparkta bulunmaması sorumluluğu tek başına ortadan kaldırmaz. Araç restoranın sunduğu vale hizmetine güvenilerek görevliye teslim edilmişse aracın nereye ve nasıl park edildiği işletmenin özen borcu kapsamında değerlendirilir.

Otopark kamera kayıtlarını vermiyor, ne yapabilirim?

Kayıtların silinmemesi için işletmeye derhâl yazılı bildirim yapılabilir. Gerektiğinde görüntüler mahkeme, kolluk veya savcılık aracılığıyla istenebilir. Kayıtların kaybolma tehlikesi varsa şartları bulunduğunda delil tespiti yoluna başvurulabilir.

Otopark fişini kaybettim, dava açamaz mıyım?

Fiş tek delil değildir. Kamera görüntüleri, ödeme kayıtları, plaka tanıma sistemi, tanıklar, restoran veya otel faturası ve diğer kayıtlarla aracın otoparka veya valeye teslim edildiği ispatlanabilir.

Otoparkta arabam çalındı, kasko ödeme yaptıysa işletme kurtulur mu?

Sigorta şirketi yaptığı ödeme ölçüsünde sorumlu kişilere rücu edebilir. Araç sahibinin sigorta tarafından karşılanmayan başka zararları bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir.

Vale aracıma zarar verdi, değer kaybı da isteyebilir miyim?

Hasarın niteliğine göre araçta onarım sonrası kalıcı piyasa değeri düşüşü meydana gelmişse değer kaybı talebi gündeme gelebilir.

Araç serviste kaldığı süre için para istenebilir mi?

Şartları bulunduğunda aracın makul onarım süresince kullanılamamasından doğan araç mahrumiyet zararı talep edilebilir.

AVM otoparkında başka araç kapıma vurup kaçtı, AVM öder mi?

Her durumda AVM ödemez. Öncelikle zarara sebep olan kişi belirlenmeye çalışılır. AVM veya otopark işletmesinin ayrıca bir güvenlik ve koruma yükümlülüğünü ihlal edip etmediği somut olaya göre değerlendirilir.