Mirasçılar DNA’sı Uyuşmayan Kişiyi Mirasçılıktan Çıkarabilir mi? Soybağı ve Nüfus Kaydı Davaları

Miras bırakanın ölümünden sonra alınan nüfus kayıtlarında, ailede kardeş olarak bilinen veya yıllardır aile içinde yaşayan bir kişinin murisin çocuğu olarak kayıtlı olduğu görülür. Diğer mirasçılar ise bu kişinin gerçekte muristen olmadığını biliyor veya bundan şüpheleniyor olabilir. Özellikle eski tarihli kayıtlarda, başka bir aileden alınan çocuğun evlat edinme işlemi yapılmadan öz çocuk gibi nüfusa yazdırıldığı uyuşmazlıklara rastlanmaktadır.

Böyle bir durumda açılacak dava, yalnız DNA sonucuna bakılarak belirlenemez. Öncelikle kişinin murisin çocuğu olarak hangi işlemle nüfusa kaydedildiğinin araştırılması gerekir. Çocuk baba tarafından tanınmışsa tanımanın iptali, evlilik nedeniyle kocanın çocuğu sayılıyorsa soybağının reddi hükümleri uygulanır. Buna karşılık ortada tanıma, babalık hükmü veya evlat edinme kararı bulunmaksızın çocuk baştan itibaren başka kişilerin öz çocuğu gibi nüfusa kaydedilmişse uyuşmazlık nüfus kaydının düzeltilmesi niteliğinde olabilir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü de anne ile soybağının doğumla; baba ile soybağının ise evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulduğunu, evlat edinmenin ayrıca soybağı doğuran bir yol olduğunu belirtmektedir.

Başkasının Çocuğu Öz Çocuk Gibi Nüfusa Kaydedilmişse Mirasçılar Dava Açabilir mi?

Bir çocuğun aile tarafından büyütülmek üzere alınması tek başına hukuki anlamda evlat edinme değildir. Evlat edinme ilişkisinin mahkeme kararıyla kurulması gerekir. Mahkeme kararı bulunmadığı hâlde başka anne ve babadan doğan bir çocuk, onu büyüten eşlerin öz çocuğu gibi nüfusa tescil edilmişse ortada gerçek bir evlat edinme değil, gerçeğe aykırı olduğu ileri sürülen bir nüfus kaydı vardır.

Bu ayrım, mirasçılar açısından doğrudan dava yolunu değiştirir. Kişinin kaydı geçerli bir evlat edinme kararına dayanıyorsa diğer mirasçılar DNA uyumsuzluğunu ileri sürerek bu ilişkiyi ortadan kaldıramaz. Ancak çocuk herhangi bir evlat edinme işlemi yapılmaksızın murisin öz çocuğuymuş gibi kaydedilmişse, miras payı etkilenen kişiler nüfus kaydının gerçeğe uygun hâle getirilmesini isteyebilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 03.11.2020 tarihli, 2017/2044 E., 2020/823 K. sayılı kararı bu konuda önemli bir örnektir. Davacılar, nüfusta murisin çocuğu olarak görünen kişinin gerçekte onun çocuğu olmadığını, başka bir kişinin çocuğunun evlat edinme işlemleri yapılmaksızın murisin öz çocuğu gibi nüfusa kaydedildiğini ileri sürmüşlerdir. Davayı açmalarının nedeni de bu kaydın kendi miras haklarını etkilemesidir. Hukuk Genel Kurulu uyuşmazlığı soybağının reddi davası olarak değil, nüfus kaydının düzeltilmesi davası olarak değerlendirmiştir.

Kararın uygulamadaki önemi şuradadır: Mirasçı, soybağının reddi davasını açabilecek kişiler arasında bulunmasa bile, başlangıçtan itibaren gerçeğe aykırı oluşturulduğunu ileri sürdüğü nüfus kaydının düzeltilmesini istemekte hukuki yarara sahip olabilir. Davanın niteliği, nüfustaki kaydın nasıl meydana geldiğine göre belirlenir.

“Evlatlık Olarak Aldık” Denilen Kişi Gerçekten Evlatlık Değilse Ne Olur?

Aile içinde bir kişinin yıllardır “evlatlık” olarak bilinmesi yeterli değildir. Hukuken evlatlık sayılabilmesi için evlat edinme ilişkisinin mahkeme kararıyla kurulmuş olması gerekir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü de evlat edinmeyi, evlatlık ile evlat edinen arasında mahkeme kararıyla soybağı kurulmasını sağlayan kişisel hâl olayı olarak tanımlamaktadır.

Örneğin çocuk sahibi olmayan bir çift başka bir aileden yeni doğmuş bir çocuğu almış, herhangi bir evlat edinme davası açmamış ve çocuğu kadının evde doğurduğu bildirilerek kendi çocukları gibi nüfusa geçirmiş olabilir. Bu kişinin kırk yıl boyunca aynı ailede büyümüş olması veya herkes tarafından ailenin çocuğu olarak kabul edilmesi, başlangıçtaki tescilin gerçeğe uygun olup olmadığı sorununu ortadan kaldırmaz.

Miras bırakan öldüğünde nüfus kaydı hâlen bu kişiyi onun öz çocuğu olarak gösteriyorsa, mirasçılık da mevcut kayda göre şekillenir. Diğer mirasçıların iddiası “bu kişi evlatlıktır, miras almasın” şeklinde kurulmaz. İncelenmesi gereken mesele, kişinin gerçekte muristen doğmadığı hâlde onun öz çocuğu olarak nüfusa kaydedilip kaydedilmediğidir.

Nüfus Kaydında Doğum Raporu Varsa Mirasçılar DNA Testi İsteyebilir mi?

Nüfus kaydının dayanağında hastane doğum raporu bulunması davayı kendiliğinden sona erdirmez.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 03.11.2020 tarihli, 2017/2044 E., 2020/823 K. sayılı kararındaki uyuşmazlıkta da nüfusa tescilin dayanağında hastane tarafından düzenlenmiş doğum raporu bulunduğundan İlk derece mahkemesi, raporun sahteliği kanıtlanmadığı sürece bu belgeye itibar edilmesi gerektiğini ve DNA incelemesine gidilemeyeceğini kabul etmişti. Hukuk Genel Kurulu ise bu yaklaşımı doğru bulmamıştır.

Kurula göre nüfus kayıtlarının gerçeğe uygun tutulması kamu düzeniyle ilgilidir. Resmî sicil ve belgeler aksi ispatlanıncaya kadar geçerli olmakla birlikte, içeriklerinin gerçeği yansıtmadığı başka delillerle ortaya konulabilir. Bu nedenle tarafların delillerinin toplanması, gerekli araştırmanın yapılması ve çocuğun nüfusta anne ve baba olarak görünen kişilerin çocuğu olup olmadığının DNA incelemesiyle de araştırılması gerekir.

Bu karar özellikle eski kayıtlar açısından önemlidir. Dosyada doğum tutanağı veya hastane kaydı bulunması, mirasçıların o kaydın gerçeğe aykırı olduğunu ileri sürmesine engel olmaz. Mahkeme yalnız eski belgenin varlığıyla yetinmek zorunda değildir; soybağı iddiasını aydınlatacak bilimsel incelemeyi de yaptırabilir.

DNA Testi Bu Davada Ne İçin Yapılır?

DNA testi burada başlı başına bir “mirasçılıktan çıkarma” yolu değildir. İnceleme, nüfus kaydında anne veya baba olarak görünen kişinin gerçekten biyolojik ebeveyn olup olmadığının belirlenmesinde kullanılan delillerden biridir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 03.11.2020 tarihli, 2017/2044 E., 2020/823 K. sayılı kararında da DNA incelemesine bu nedenle önem verilmiştir. Hukuk Genel Kurulu, kamu düzenini ilgilendiren nüfus davalarında mahkemenin doğru sicili oluşturmakla yükümlü olduğunu; yalnız tarafların beyanıyla veya mevcut kayıtla yetinilmemesi gerektiğini kabul etmiştir.

Dolayısıyla mirasçının talebi “DNA testi yapılsın ve bu kişi mirastan çıkarılsın” şeklinde kurulmaz. Önce gerçeğe aykırı olduğu ileri sürülen nüfus kaydının düzeltilmesi istenir. DNA incelemesi de bu iddianın araştırılmasında kullanılır.

Nüfus Kaydının Düzeltilmesi Davası İçin Kaç Yıl İçinde Dava Açmak Gerekir?

Gerçeğe aykırı nüfus kaydının düzeltilmesi davasının tanımanın iptali ve soybağının reddi davalarından önemli farklarından biri süre konusunda ortaya çıkar.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 03.11.2020 tarihli, 2017/2044 E., 2020/823 K. sayılı kararında, nüfus kaydının düzeltilmesi davalarının zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı olmaksızın açılabileceği kabul edilmiştir. Kurul, nüfus kayıtlarının gerçeğe uygun tutulmasının kamu düzenini ilgilendirdiğini ve doğru olmayan kaydın yıllar geçmiş olsa dahi düzeltilmesinin istenebileceğini belirtmiştir.

Bu nedenle çocuk kırk veya elli yıl önce başka kişilerin öz çocuğu gibi nüfusa geçirilmişse, yalnız kaydın çok eski olması davanın reddi için yeterli değildir.

Fakat burada dava türünün doğru belirlenmesi gerekir. Kayıt bir tanıma işlemine dayanıyorsa nüfus kaydının düzeltilmesi davasının süresiz oluşundan yararlanılamaz; tanımanın iptaline ilişkin özel süreler uygulanır. Aynı şekilde çocuk evlilik nedeniyle kocaya bağlanmışsa soybağının reddine ilişkin hükümler devreye girer. Nüfus kaydının düzeltilmesi davasının süreye bağlı olmaması, hukuken kurulmuş her soybağının yıllar sonra bu dava adı altında tartışılabileceği anlamına gelmez.

Gerçekten Evlat Edinilmiş Çocuğun DNA’sı Uyuşmazsa Mirasçılar Kaydı Sildirebilir mi?

Hayır. Mahkeme kararıyla kurulmuş gerçek bir evlat edinme ilişkisinde DNA uyumsuzluğu zaten beklenen bir durum olabilir. Evlat edinmenin geçerliliği biyolojik anne veya baba ile genetik bağ bulunmasına bağlı değildir.

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün açıklamasına göre evlat edinme, mahkeme kararıyla soybağı kurar; evlatlık ilişkisinin kaldırılması da ancak ayrıca mahkeme kararıyla ve kanunda öngörülen sebepler çerçevesinde mümkündür.

Bu nedenle murisin diğer çocukları: “DNA testi yaptırdık, babamızla genetik bağı bulunmuyor.” diyerek geçerli bir evlat edinme ilişkisini ve buna bağlı mirasçılığı ortadan kaldıramazlar. Evlat edinme kararının kuruluşunda kanunun aradığı şartların bulunmadığı ileri sürülüyorsa bu kez evlatlık ilişkisinin kaldırılmasına ilişkin özel hükümler incelenir. DNA bağının bulunmaması ise tek başına evlatlık ilişkisinin kaldırılma sebebi değildir.

Bu ayrım uygulamada özellikle eski aile kayıtlarında önem taşır. Başkasının çocuğunun hiçbir evlat edinme kararı bulunmadan öz çocuk gibi nüfusa yazılması ile mahkeme kararıyla evlat edinilmiş bir kişinin murisle DNA’sının uyuşmaması aynı hukuki sonuç doğurmaz. İlkinde gerçeğe aykırı nüfus kaydının düzeltilmesi gündeme gelebilir; ikincisinde ise geçerli bir evlatlık soybağı vardır.

Nüfusta Anne veya Baba Olarak Görünen Kişi Ölmüşse DNA İncelemesi Yapılabilir mi?

Nüfusta anne veya baba olarak görünen kişinin ölmüş olması, soybağı iddiasının araştırılmasını tek başına engellemez. Böyle bir dosyada öncelikle mevcut aile kayıtları, doğum belgeleri, hastane kayıtları ve tarafların göstereceği diğer deliller toplanır. Bilimsel incelemenin nasıl yapılacağı ise hayatta bulunan kişiler ve elde edilebilecek biyolojik materyal dikkate alınarak belirlenir.

Nüfus kaydının düzeltilmesi davalarında mahkemenin yalnız tarafların kabulü veya tanık anlatımlarıyla yetinmemesi gerektiği Yargıtay’ın başka kararlarında da vurgulanmaktadır. Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 28.10.2014 tarihli, 2014/10730 E., 2014/15092 K. sayılı kararında, nüfusta davacının kardeşi olarak kayıtlı bulunan kişinin gerçekte anne ve babasının çocuğu olmadığı ileri sürülmüş; bu kaydın davacının mirasçılık haklarını etkilemesi nedeniyle nüfus kaydının düzeltilmesini istemekte hukuki yararının bulunduğu kabul edilmiştir. Kararda, miras hakları etkilenecek diğer kişilerin de davaya dahil edilmesi ve yalnız tarafların kabulü ile tanık anlatımlarıyla yetinilmemesi gerektiği; gerçek soybağının DNA incelemesiyle bilimsel olarak araştırılarak sonucuna göre karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Bu nedenle ölümden sonra açılan nüfus kaydının düzeltilmesi davalarında da amaç, aile içindeki söylentilerden hareketle bir kişiyi mirastan çıkarmak değil, nüfus kaydının gerçeği yansıtıp yansıtmadığını yeterli delille ortaya koymaktır.

Gerçeğe aykırı tescil bakımından mirasçıların elindeki dava imkânı bu şekilde geniştir. Ancak baba çocuğu zamanında usulüne uygun biçimde tanımışsa durum değişir. O zaman nüfustaki kayıt başlangıçtan itibaren hatalı bir doğum tesciline değil, kanunun tanıdığı bir soybağı kurma işlemine dayanır ve mirasçıların karşısına tanımanın iptaline ilişkin davacı sıfatı ile hak düşürücü süreler çıkar.

Baba Tarafından Tanınan Kişinin DNA’sı Uyuşmuyorsa Mirasçılar Dava Açabilir mi?

Burada baba, kanunun öngördüğü şekilde tanıma beyanında bulunmuş ve bu işlemle çocuk arasında hukuki soybağı kurulmuştur. Sonradan DNA incelemesinde biyolojik babalığın bulunmadığının anlaşılması, tanımayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kurulmuş soybağının tanımanın iptali davasıyla kaldırılması gerekir. TMK m. 298; anneye, çocuğa, çocuğun ölümü hâlinde altsoyuna, Cumhuriyet savcısına, Hazineye ve “diğer ilgililere” tanımanın iptalini dava etme hakkı tanımaktadır.

“Diğer ilgililer” ibaresi miras uyuşmazlıklarında önem kazanır. Baba öldüğünde tanınan çocuk onun yasal mirasçıları arasında yer alacak ve diğer çocukların veya duruma göre başka mirasçıların paylarını azaltacaktır. Tanımanın iptal edilmesinde doğrudan miras menfaati bulunan kişilerin dava açması bu nedenle mümkündür. Ancak tanımanın iptalinde asıl sorun çoğu kez DNA incelemesine geçilmeden önce ortaya çıkar: TMK m. 300 bu davayı hak düşürücü sürelere bağlamıştır.

Baba Öldükten Sonra Diğer Çocukları Tanımanın İptalini İsteyebilir mi?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 13.05.2024 tarihli, 2023/8237 E., 2024/3360 K. sayılı kararında muris 21.08.2020 tarihinde öldükten sonra mirasçıları, aldıkları mirasçılık belgesinde başka bir kişinin de mirasçı olduğunu görmüşlerdir. Araştırıldığında bu kişinin muris tarafından 28.06.2007 tarihinde tanındığı anlaşılmış; davacılar tanınan kişinin murisin gerçek çocuğu olmadığını ileri sürerek tanımanın iptalini istemişlerdir. Yargıtay uyuşmazlığı tanımanın iptali davası olarak incelemiş, davayı açan mirasçıların bu talepte bulunamayacağı yönünde bir ret gerekçesi benimsememiş; verilen ret kararını hak düşürücü sürenin geçmiş olması nedeniyle yerinde bulmuştur.

Karar, mirasçılar bakımından iki ayrı meseleyi ortaya koyuyor. Tanıma nedeniyle miras hakkı etkilenen kişinin tanımanın iptalini istemesi ile bu davayı zamanında açmış olması aynı şey değildir. Murisin ölümünden sonra tanınan kişinin biyolojik çocuk olmadığı yönünde ciddi bir şüphe ortaya çıkmış olsa bile önce tanıma tarihi ve TMK m. 300’deki süreler incelenir.

Mirasçılar Tanımanın İptali Davasını Ne Zamana Kadar Açabilir?

TMK m. 300, anne ve çocuk dışındaki ilgililer için iki süre öngörmektedir. Dava hakkı, davacının tanımayı ve tanıyan kişinin çocuğun babası olamayacağını öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Süre geçirilmiş olmakla birlikte gecikmeyi haklı kılan bir sebep varsa, bu sebebin ortadan kalkmasından itibaren bir ay içinde dava açılabilir.

Bu düzenleme özellikle murisin yıllar önce yaptığı tanımaların ölümden sonra ortaya çıktığı dosyalarda önemlidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 13.05.2024 tarihli, 2023/8237 E., 2024/3360 K. sayılı kararındaki tanıma 28.06.2007 tarihindeydi; muris ise 21.08.2020 tarihinde öldü. Davacılar tanınan kişinin mirasçılığını ölümden sonra aldıkları mirasçılık belgesiyle öğrendiklerini ileri sürmüş olsalar da tanımanın üzerinden beş yıldan çok daha uzun süre geçmişti. İlk derece mahkemesinin hak düşürücü süre nedeniyle verdiği ret kararı Bölge Adliye Mahkemesince yerinde bulunmuş, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de kararı onamıştır.

Bu nedenle murisin ölümü, eski tarihli bir tanıma bakımından kendiliğinden yeni bir beş yıllık dava süresi başlatmaz. Tanıma çok önce yapılmışsa, mirasçıların kişiyi veya tanıma işlemini ancak ölümden sonra öğrenmiş olmaları tek başına yeterli olmayabilir. Somut olayda gecikmeyi haklı kılan bir sebebin bulunup bulunmadığı da ayrıca değerlendirilir.

Mirasçılar Tanınan Kişinin Varlığını Biliyor Ama Tanımayı Bilmiyorsa Süre Başlar mı?

TMK m. 300 yalnız tanınan kişinin varlığının öğrenilmesini yeterli görmemektedir. Kanun, ilgilinin tanımayı ve tanıyanın çocuğun babası olamayacağını öğrenmesini esas alır. Bu nedenle aile içinde bir kişinin varlığının bilinmesi ile onun muris tarafından hukuken tanındığının ve biyolojik babalığın bulunmadığının öğrenilmesi aynı olgu değildir.

Bununla birlikte öğrenme tarihi yalnız davacının beyanıyla belirlenmez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 13.05.2024 tarihli, 2023/8237 E., 2024/3360 K. sayılı kararında ilk derece mahkemesi tanık anlatımlarını ve aile ilişkilerini birlikte değerlendirmiş; davacılardan birinin küçüklüğünden beri murisin evine gidip kaldığını ve tanınan kişiden haberdar olduğunu dikkate almıştır. Diğer davacıların da uzun yıllar boyunca bu kişiden haberdar olmadıkları yönündeki anlatımları hayatın olağan akışına uygun bulunmamış, gecikmeyi haklı kılan sebebin de ispatlanamadığı kabul edilmiştir. Bu değerlendirme istinaf ve temyiz aşamalarında korunmuştur.

Dolayısıyla ölümden sonra açılacak davada yalnız mirasçılık belgesinin alındığı tarihe bakılması yeterli olmayabilir. Aile içindeki ilişki, tanınan kişinin yıllardır aile tarafından bilinip bilinmediği, nüfus kayıtlarına daha önce erişilip erişilmediği ve biyolojik babalık konusunda ne zaman ciddi bir bilgi edinildiği dosyanın süre yönünden sonucunu etkileyebilir.

Tanımanın Üzerinden Beş Yıl Geçmişse DNA Uyuşmazlığı Süreyi Ortadan Kaldırır mı?

DNA incelemesinin tanıyan kişinin biyolojik baba olmadığını göstermesi, hak düşürücü süre sorununu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

TMK m. 299’a göre tanımanın iptalini isteyen davacı, tanıyanın baba olmadığını ispatlamakla yükümlüdür. Mirasçılar “diğer ilgili” sıfatıyla dava açtıklarında DNA incelemesi bu ispat bakımından belirleyici olabilir. Ancak TMK m. 300’deki dava süresi geçmişse, mahkemenin biyolojik babalığın bulunup bulunmadığını esas yönünden araştırmasına geçilmeden dava sonuçlanabilir.

Nitekim Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 13.05.2024 tarihli, 2023/8237 E., 2024/3360 K. sayılı kararında davacılar babalık konusunda şüphelerinin bulunduğunu ve test yapılması gerektiğini ileri sürmüşlerdir. Buna rağmen Yargıtay, beş yıllık hak düşürücü süre yönünden verilen ret kararını onamıştır. Kararda tanıyan ile çocuk arasında biyolojik bağ bulunduğu kabul edilmiş değildir; dava, bu bağın esasının araştırılmasından önce süre nedeniyle sona ermiştir.

Miras bakımından bunun sonucu ağır olabilir. Tanıma iptal edilmedikçe baba ile çocuk arasındaki hukuki soybağı devam eder. Bu nedenle biyolojik babalığın bulunmadığı iddia edilse dahi, soybağı hukuken kaldırılmadığı sürece tanınan kişi murisin çocuğu sıfatıyla mirasçılık hakkını korur.

Tanımanın İptali Süresi Geçmişse Nüfus Kaydının Düzeltilmesi Davası Açılabilir mi?

Tanımanın iptali için öngörülen süre geçmişse aynı uyuşmazlığı nüfus kaydının düzeltilmesi davası olarak adlandırmak süre sorununu ortadan kaldırmaz.

Bu fark mirasçılar açısından çok önemlidir. Başka bir ailenin çocuğunun “evde doğdu” denilerek öz çocuk gibi kaydedildiği bir dosyada nüfus kaydının düzeltilmesi yıllar sonra gündeme gelebilirken, murisin çocuğu resmî olarak tanıdığı dosyada TMK m. 298-300 hükümleri uygulanır. Tanımanın iptali için beş yıllık süre geçtikten sonra aynı sonuca süresiz nüfus kaydının düzeltilmesi davasıyla ulaşılması, tanımanın iptaline ilişkin özel süre düzenlemesini işlevsiz bırakır.

Baba Biyolojik Çocuğu Olmadığını Bildiği Bir Kişiyi Tanımışsa Mirasçılar İptal Davası Açabilir mi?

Tanıma, biyolojik baba ile çocuk arasında soybağı kurulmasına yönelik bir kurumdur. Bir erkeğin çocuğu sevmesi, büyütmesi veya kendi çocuğu gibi kabul etmesi tanımanın biyolojik babalık koşulunu ortadan kaldırmaz. Kanunun anne, çocuk, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililere tanımanın iptali hakkı vermesi de tanıyan kişinin beyanının biyolojik gerçeklik bakımından denetlenebilmesine imkân sağlar. TMK m. 299, bu davada temel olarak tanıyanın baba olmadığının ispatlanmasını aramaktadır.

Bu nedenle bir baba, biyolojik çocuğu olmadığını bildiği bir kişiyi yıllar önce tanımışsa ve ölümünden sonra bu kişi terekeye diğer çocuklarla birlikte katılıyorsa, menfaati etkilenen mirasçılar tanımanın iptalini değerlendirebilir. Ancak burada da TMK m. 300’deki 5 yıllık hak düşürücü süreler uygulanacaktır. Tanıyanın yıllar önce bilinçli olarak bu işlemi yapmış olması, mirasçılar bakımından beş yıllık hak düşürücü süreyi ortadan kaldırmaz.

Bu durum gerçek evlat edinmeyle de karıştırılmamalıdır. Bir kişi biyolojik çocuğu olmayan bir çocuğa hukuken çocuk ve mirasçı statüsü kazandırmak istiyorsa bunun kanundaki kurumu evlat edinmedir. Tanıma ise evlat edinmenin yerine geçen bir yol değildir.

Tanımanın İptali Davasında DNA Testini Kim İspatlamak Zorundadır?

Mirasçıların açtığı tanımanın iptali davasında ispat yükü önemlidir. TMK m. 299’un ilk fıkrasına göre davacı, tanıyan kişinin baba olmadığını ispatlamakla yükümlüdür. Anne veya çocuk tarafından açılan davalarda ise Kanun ayrıca özel bir ispat düzenlemesi getirmiştir; fakat “diğer ilgili” sıfatıyla dava açan mirasçı bakımından genel kural uygulanır.

Bu nedenle mirasçıların yalnız aile içindeki anlatımlara dayanması yeterli görülmeyebilir. Nüfus kayıtları, tanıma belgesi, tarafların doğum ve aile ilişkilerine ilişkin kayıtları ile birlikte bilimsel soybağı incelemesi önem kazanır. Yargıtay’ın 13.05.2024 tarihli, 2023/8237 E., 2024/3360 K. sayılı kararında da davacılar babalık testi yapılmasını talep etmiş; ancak süre engeli aşılamadığı için bu incelemenin sonucuna geçilememiştir.

Tanımayı Yapan Baba Ölmüşse Dava Kime Karşı Açılır?

TMK m. 298’in ikinci fıkrası, tanımanın iptali davasının tanıyana; tanıyan ölmüşse onun mirasçılarına karşı açılacağını açıkça düzenlemektedir. Bu nedenle baba öldükten sonra açılacak davada taraf teşkili ayrıca önem taşır.

Miras uyuşmazlıklarında bu durum bazen alışılmadık bir görünüm yaratır. Murisin bazı mirasçıları tanımanın iptalini isterken, tanınan kişi de mevcut soybağı nedeniyle murisin mirasçısıdır. Davanın sonunda verilecek karar tüm miras paylarını etkileyebileceğinden, tarafların doğru biçimde belirlenmesi gerekir.

Tanımanın iptali kesinleştiğinde tanıyan ile çocuk arasında tanıma yoluyla kurulmuş olan soybağı ortadan kalkar. Buna bağlı olarak murisin çocuğu olmasına dayanan mirasçılık sıfatı da artık aynı şekilde sürdürülemez; daha önce verilmiş mirasçılık belgesinin yeni hukuki duruma göre ele alınması gerekir.

Mirasçılar açısından tanımada karşılaşılan asıl güçlük de burada ortaya çıkar: başlangıçtan itibaren yanlış düzenlenmiş nüfus kaydında yıllar sonra dava açılması mümkün olabilirken, murisin resmî bir tanıma işlemi yaptığı durumda biyolojik bağın bulunmadığı iddiası TMK m. 300’deki sürelerle karşılaşır. Soybağının evlilik nedeniyle kurulmuş olduğu hâllerde ise mirasçıların dava hakkı bundan da farklıdır; soybağının reddi davasını her mirasçı açamaz.

Evlilik İçinde Doğan Çocuğun DNA’sı Babayla Uyuşmuyorsa Mirasçılar Soybağının Reddi Davası Açabilir mi?

Nüfustaki baba kaydı evlilikten kaynaklanan babalık karinesine dayanıyorsa, tanımada olduğu gibi “menfaati bulunan her ilgili”ye dava hakkı verilmemiştir. Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası koca sayılır. Bu şekilde kurulmuş soybağının ortadan kaldırılması, kural olarak soybağının reddi davasıyla mümkündür.

Bu ayrım ölümden sonraki miras uyuşmazlıklarında önemlidir. Murisin nüfusunda çocuk olarak görünen kişinin DNA’sının onunla uyuşmadığının ileri sürülmesi, bütün mirasçılara soybağının reddi davası açma hakkı vermez. Güncel TMK m. 286, soybağının reddi davasını açabilecek kişiler arasında koca, anne ve çocuğu saymaktadır. Kocanın ölümü gibi özel durumlarda kimlerin onun dışında dava açabileceği ise TMK m. 291’de ayrıca düzenlenmiştir. 7531 sayılı Kanunla 2024 yılında yapılan değişiklikten sonra da bu kişiler kocanın altsoyu, annesi, babası ve baba olduğunu iddia eden kişi olarak belirlenmiştir.

Ölen Babanın Kardeşi “Bu Kişi Kardeşimin Çocuğu Değil” Diyerek Dava Açabilir mi?

Kocanın kardeşi, soybağının reddi davası açabilecek kişiler arasında değildir. Miras payının nüfustaki çocuk nedeniyle azalması da bu sonucu değiştirmez.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 18.03.2024 tarihli, 2024/1411 E., 2024/1819 K. sayılı kararında davacı, ölen kardeşinin çocuğunun bulunmadığını ve nüfusta kardeşinin oğlu olarak görünen kişinin gerçekte onun çocuğu olmadığını ileri sürerek soybağının reddini istemiştir. Nazilli 2. Aile Mahkemesi davacının aktif dava hakkı bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiş, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi kararı yerinde bulmuş, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de hükmü onamıştır. Daire uyuşmazlığı açıkça “kocanın kardeşinin soybağının reddi davası açıp açamayacağı” üzerinden incelemiş ve kardeşin bu davayı açamayacağı sonucunu korumuştur.

Bu karar, mirasçılık menfaati ile soybağının reddi davasındaki davacı sıfatının birbirinden ayrılması gerektiğini gösterir. Kardeş, nüfustaki çocuğun bulunmaması hâlinde daha fazla miras alacak olsa bile sırf bu nedenle TMK m. 291’de sayılmayan bir dava hakkı kazanmaz.

Ölen Babanın Sağ Kalan Eşi Soybağının Reddi Davası Açabilir mi?

Sağ kalan eş de sırf miras bırakanın eşi olması nedeniyle TMK m. 291 kapsamında soybağının reddi davası açabilecek kişiler arasında değildir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 30.03.2023 tarihli, 2022/10912 E., 2023/1467 K. sayılı kararında murisin kızı olmadığı ileri sürülen kişiye karşı açılan soybağının reddi davasında, davacılardan birinin murisin eşi olduğu için dava hakkının bulunmadığı; diğer davacıların ise kendileri yönünden öngörülen süre içerisinde dava açmadıkları kabul edilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesinin bu yöndeki kararı Yargıtay tarafından onanmıştır.

Burada annenin durumunu ayrıca ayırmak gerekir. Sağ kalan eş aynı zamanda soybağı tartışılan çocuğun annesi ise, 7531 sayılı Kanunla değiştirilen TMK m. 286 uyarınca anne sıfatıyla kendisine ait bağımsız bir soybağının reddi hakkı vardır. Bu hak eşin mirasçı olmasından değil, çocuğun annesi olmasından doğar ve TMK m. 289’daki süreye tabidir. Sağ kalan eş çocuğun annesi değilse, yalnız “bu kişinin eşimin çocuğu olmadığını biliyorum ve miras payım azalıyor” gerekçesiyle TMK m. 291’e dayanamaz.

Ölen Babanın Diğer Çocukları Kardeşlerinin Soybağının Reddini İsteyebilir mi?

Kocanın diğer çocukları bakımından durum farklıdır. Çünkü onlar murisin altsoyu oldukları için TMK m. 291’de açıkça sayılmıştır. Ancak babanın ölmesi tek başına çocuklara sınırsız bir soybağının reddi hakkı vermez.

Güncel TMK m. 291’e göre altsoyun dava hakkının doğabilmesi için kocanın kendi dava açma süresi geçmeden önce ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi gerekir. Bu şart gerçekleşmişse kocanın altsoyu, doğumu ve kocanın ölümünü ya da maddede belirtilen diğer olayı öğrenmesinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davası açabilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 04.07.2018 tarihli, 2017/1922 E., 2018/1305 K. sayılı kararında da bu sınır açık biçimde ele alınmıştır. Hukuk Genel Kurulu, kocanın altsoyu, annesi, babası ve baba olduğunu ileri süren kişinin ancak kocanın kendi dava süresi dolmadan ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi durumunda soybağının reddi davası açabileceğini; kocanın kendi dava hakkı sona erdikten sonra gerçekleşen ölümün bu kişilere yeni bir dava hakkı kazandırmayacağını kabul etmiştir.

Karar 7531 sayılı Kanundan önce verilmiş olmakla birlikte, mirasçılar bakımından üzerinde durduğu bu temel şart güncel TMK m. 291’de de korunmuştur. 2024 değişikliği sonrasında da kanun, kocanın ölümünün kendi dava açma süresi geçmeden önce gerçekleşmesini aramaktadır.

Baba Çocuğun Kendisinden Olmadığını Biliyor Ama Dava Açmadan Süresini Geçirirse Diğer Çocukları Daha Sonra Dava Açabilir mi?

Kocanın kendi soybağının reddi hakkı sona erdikten sonra ölmesi, altsoy için yeni bir dava hakkı yaratmaz.

Örneğin baba, nüfustaki çocuğun kendisinden olmadığını öğrenmiş fakat kanundaki süre içerisinde soybağının reddi davası açmamış ve yıllar sonra ölmüşse, diğer çocukları babalarının ölümünü gerekçe göstererek onun artık sona ermiş dava hakkını yeniden kullanamaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 04.07.2018 tarihli, 2017/1922 E., 2018/1305 K. sayılı kararında bu husus açıkça benimsenmiştir.

Bu durum mirasçılar bakımından önemli sonuç doğurabilir. Murisin biyolojik baba olmadığı sonradan DNA ile ortaya konulabilecek durumda olsa bile, babalık karinesine dayanan soybağı uygun kişi tarafından süresinde kaldırılmamışsa mirasçıların tamamının bunu ölümden sonra yeniden tartışma hakkı bulunmaz.

Babanın Annesi ve Babası Soybağının Reddi Davası Açabilir mi?

TMK m. 291, kocanın annesi ve babasını da özel olarak saymıştır. Onlar da kocanın altsoyu gibi ancak kocanın kendi dava süresi dolmadan ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli ayırt etme gücünü kaybetmesi hâlinde dava açabilirler. Dava hakkı maddede belirtilen öğrenmeden itibaren bir yıllık süreye tabidir.

Buna karşılık kocanın kardeşi, yeğeni, amcası, dayısı veya başka bir yasal mirasçısı aynı kapsamda değildir. TMK m. 291’in davacı çevresi bütün mirasçılara değil, kanunda sayılan belirli kişilere tanınmıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 18.03.2024 tarihli, 2024/1411 E., 2024/1819 K. sayılı kararı kardeş bakımından bunun doğrudan uygulamasını göstermektedir.

Mirasçılar Soybağının Reddi Davası Açamıyorsa Nüfus Kaydının Düzeltilmesi Davası Açabilir mi?

Babalık karinesine dayanan gerçek bir soybağı varsa, soybağının reddi davasındaki davacı ve süre sınırlamalarını aşmak amacıyla uyuşmazlık nüfus kaydının düzeltilmesi davasına dönüştürülemez.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 04.07.2018 tarihli, 2017/1922 E., 2018/1305 K. sayılı kararında bu ayrım ayrıntılı biçimde yapılmıştır. Çocuk evlilik devam ederken veya kanundaki üç yüz günlük süre içinde doğmuş ve bu nedenle koca lehine babalık karinesi oluşmuşsa, baba yönünden kurulmuş soybağının kaldırılmasının yolu soybağının reddidir. Asliye Hukuk Mahkemesinde nüfus kaydının düzeltilmesi davası açılarak baba adı değiştirilmek suretiyle babalık karinesi ortadan kaldırılamaz.

Aynı kararda, babalık karinesinin hiç doğmadığı hâller ayrıca ayrılmıştır. Örneğin kocanın eşi dışında başka bir kadından doğan çocuk, resmî eşinden doğmuş gibi nüfusa kaydedilmişse veya babalık karinesinin şartları bulunmadığı hâlde çocuk doğrudan kocanın hanesine geçirilmişse, mevcut kayıt gerçek bir babalık karinesine dayanmıyor olabilir. Böyle bir durumda uyuşmazlığın nüfus kaydının düzeltilmesi niteliğinde değerlendirilmesi mümkündür.

Mirasçı açısından bu ayrım davanın sonucunu baştan değiştirebilir. Çocuk gerçekten murisin karısının doğurduğu ve evlilik içinde dünyaya gelen bir çocuksa baba kaydı babalık karinesine dayanır; soybağının reddi hükümleri uygulanır.

Mirasçılar “Gerçek Babası Başka Biridir” Diyerek Babalık Davası Açabilir mi?

Babalık davası, mirasçıların nüfustaki kişiyi murisin mirasından çıkarmak için kullanabilecekleri genel bir dava değildir.

TMK m. 301’e göre çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini anne ve çocuk isteyebilir. Baba ölmüşse dava onun mirasçılarına karşı açılır. Kanun, murisin diğer mirasçılarına “bu kişinin gerçek babasını tespit ettirelim” şeklinde bağımsız bir babalık davası açma hakkı tanımamaktadır.

Örneğin diğer kardeşler, nüfustaki kişinin kendi babalarından olmadığını ve gerçek babasının başka bir erkek olduğunu düşünüyorsa, TMK m. 301’e dayanarak o başka erkeğin babalığının tespitini isteyip kişiyi bu yolla mirastan çıkaramazlar. Önce mevcut soybağının hangi hukuki temele dayandığına bakılır. Babalık karinesi varsa soybağının reddi; tanıma varsa tanımanın iptali; kayıt başlangıçtan itibaren gerçeğe aykırıysa nüfus kaydının düzeltilmesi hükümleri değerlendirilir. Babalık davasının davacıları ise kanunda ayrıca belirlenmiştir.

Baba Ölmüşse Babalık Davasının Onun Mirasçılarına Karşı Açılması Ne Anlama Gelir?

TMK m. 301’deki “baba ölmüşse dava mirasçılarına karşı açılır” hükmü zaman zaman yanlış anlaşılmaktadır. Bu hüküm, ölen erkeğin mirasçılarına babalık davası açma hakkı vermez. Tam tersine, anne veya çocuk babalık davasını açıyorsa ve baba olduğu ileri sürülen erkek ölmüşse, onun yerine davalı tarafta mirasçıları yer alır.

Bu nedenle aynı kişiler farklı uyuşmazlıklarda farklı sıfatlarla karşımıza çıkabilir. Murisin başka bir çocuğunun bulunduğunu ileri süren anne veya çocuk, babalık davasını ölen erkeğin mirasçılarına karşı açabilir. Ancak bu mirasçılar kendi başlarına başka bir kişinin babalığını tespit ettirmek amacıyla TMK m. 301 davası açamazlar.

Biyolojik Babanın Soybağının Reddi Davası Açması ile Mirasçıların Dava Hakkı Aynı mıdır?

Aynı değildir. Anayasa Mahkemesi 23.01.2024 tarihli, E.2023/135, K.2024/18 sayılı kararında, baba olduğunu iddia eden kişinin soybağının reddi davası açabilmesini kocanın ölmesi, gaipliği veya sürekli ayırt etme gücünü kaybetmesi gibi kendi iradesi dışındaki şartlara bağlayan düzenlemeyi etkili başvuru hakkı yönünden Anayasa’ya aykırı bulmuştur. İptal yalnız “baba olduğunu iddia eden kişi” yönünden verilmiştir; kocanın altsoyu, annesi ve babasının dava hakkı aynı kararda ortadan kaldırılmamıştır.

7531 sayılı Kanunla 07.11.2024 tarihinde TMK m. 291 yeniden düzenlenmiş ve güncel metinde baba olduğunu iddia eden kişiyle birlikte kocanın altsoyu, annesi ve babası bakımından kocanın kendi dava süresi dolmadan önce ölmesi, gaipliği veya sürekli ayırt etme gücü kaybı şartı tekrar yer almıştır. Mirasçıların dava hakkı bakımından bugün uygulanacak kanun metni bu düzenlemedir.

Mirasçılar açısından önemli olan, biyolojik babanın anayasal konumuyla kendi dava haklarını birbirine karıştırmamaktır. Murisin kardeşi veya sağ kalan eşi, biyolojik babaya ilişkin Anayasa Mahkemesi kararından hareketle kendisine soybağının reddi hakkı çıkaramaz.

DNA Testinde Babalık Çıkmaması Mirasçının Dava Hakkı Bulunmadığı Sorununu Aşar mı?

DNA incelemesi biyolojik babalığın belirlenmesinde güçlü bir delildir; ancak hangi kişinin hangi davayı açabileceği sorununu ortadan kaldırmaz.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 18.03.2024 tarihli, 2024/1411 E., 2024/1819 K. sayılı kararında davacının iddiası doğrudan ölen kardeşinin nüfustaki çocuğun babası olmadığı yönündeydi. Mahkeme biyolojik bağın bulunup bulunmadığını esas yönünden araştırmaya geçmeden, davacının soybağının reddi davasını açma hakkının bulunmadığını kabul etti. Bu sonuç Yargıtay tarafından da onandı.

Soybağının reddi davalarında bu nedenle önce davacı sıfatı ve süre, ardından biyolojik babalığın ispatı incelenir. Mirasçının elinde DNA sonucu bulunması, kanunun kendisine vermediği bir dava hakkını yaratmaz.

Soybağının Reddi Davası Açılamıyorsa DNA’sı Uyuşmayan Kişi Mirasçı Kalmaya Devam Eder mi?

Babalık karinesine dayanan soybağı hukuken devam ettiği sürece, bu bağın doğurduğu mirasçılık sonuçları da devam eder. Biyolojik babalığın bulunmadığının aile tarafından bilinmesi veya özel bir DNA incelemesinin bunu göstermesi, mevcut soybağını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü de soybağının reddini, babalık karinesinin mahkeme kararıyla kaldırılması olarak tanımlamaktadır.

Bu nedenle ölümden sonra ortaya çıkan bir miras uyuşmazlığında yalnız DNA sonucuna bakmak yeterli değildir. Çocuğun murisle soybağı evlilik karinesine dayanıyorsa, soybağının reddi davasını açmak isteyen kişinin TMK m. 286 veya m. 291 kapsamında dava hakkına sahip olması ve kanundaki süreleri kaçırmamış bulunması gerekir. Bu şartlar yoksa biyolojik bağın bulunmadığı iddiası tek başına kişiyi mirasçılık hesabından çıkarmaya yetmez.

Baba yönünden soybağında mirasçıların dava hakkı bu şekilde sınırlıyken, anne kaydında aynı kurallar uygulanmaz. Özellikle eski nüfus kayıtlarında bir erkeğin resmî nikâhlı eşinden olmayan çocuklarının da bu kadın doğurmuş gibi nüfusa geçirilmesi hâlinde, sorun soybağının reddinden ziyade gerçek annenin kim olduğu ve gerçeğe aykırı anne kaydının düzeltilmesi üzerinden çözülür. Bu ayrım, yumurta donasyonu nedeniyle doğuran kadınla DNA’sı uyuşmayan çocuk bakımından ise bambaşka bir sonuç doğurur.

Anne Kaydı Gerçeğe Aykırıysa Mirasçılar Nüfus Kaydının Düzeltilmesini İsteyebilir mi?

Baba yönünden soybağında tanıma, babalık karinesi ve soybağının reddi gibi farklı kurumlar bulunduğu için mirasçıların dava hakkı ciddi sınırlamalara bağlanmıştır. Anne kaydında ise başlangıç noktası daha farklıdır. Türk Medeni Kanunu m. 282’ye göre çocuk ile anne arasındaki soybağı doğumla kurulur. Bu nedenle nüfusta anne olarak görünen kişinin çocuğu gerçekten doğurup doğurmadığı, anne kaydına ilişkin uyuşmazlığın merkezindedir.

Özellikle eski nüfus kayıtlarında aynı erkeğin farklı kadınlardan olan çocuklarının tamamının resmî nikâhlı eşten doğmuş gibi kaydedildiği, gerçek annenin erken yaşta ölmesi üzerine çocuğun üvey annenin nüfusuna geçirildiği veya doğum bildiriminin baştan yanlış yapıldığı örneklerle karşılaşılmaktadır. Böyle bir durumda tartışılan şey, babalık karinesinin kaldırılması değil, nüfus kaydındaki anne bilgisinin gerçeği yansıtıp yansıtmadığıdır.

Bu kayıt miras paylaşımını etkiliyorsa, gerçek anne kaydının ortaya çıkarılmasında hukuki menfaati bulunan mirasçılar nüfus kaydının düzeltilmesini isteyebilir. Nüfus kaydının doğru tutulması yalnız aile bireylerinin özel meselesi olarak görülmez; kayıtların gerçeğe uygunluğu kamu düzenini de ilgilendirir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü de kayıt düzeltme davalarının nüfus müdürü veya görevlendireceği memurun katılımıyla görüldüğünü belirtmektedir.

Baba Bir, Anne Ayrı Kardeşler Aynı Anneden Doğmuş Gibi Nüfusa Yazılmışsa Dava Açılabilir mi?

Aynı babadan fakat farklı annelerden doğan kardeşlerin nüfusta tek bir kadının çocukları gibi görünmesi, özellikle eski nüfus kayıtlarında mirasçılık hesabını doğrudan etkileyebilir. Böyle bir durumda uyuşmazlık, yalnız aile içindeki gerçek anne bilgisinin ortaya çıkarılmasından ibaret değildir. Yanlış anne kaydı nedeniyle bir kişinin hiç mirasçı olmaması gereken bir terekeye katılması veya gerçek mirasçıların paylarının azalması söz konusu olabilir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 12.04.2023 tarihli, 2023/373 E., 2023/1776 K. sayılı kararında da benzer bir uyuşmazlık incelenmiştir. Davacılar, ölen kardeşlerinin kendileriyle aynı babadan fakat başka bir anneden doğduğunu, gerçek annenin babalarının ilk eşi olduğunu ileri sürmüşlerdir. İddiaya göre gerçek anne, çocuk henüz birkaç aylıkken vefat etmiş; çocuk ise daha sonra babanın ikinci eşinden doğmuş gibi nüfusa kaydedilmiştir.

İlk derece mahkemesi, kayıtların çok eski olmasını, olayla bağlantılı kişilerin ölmüş bulunmasını ve nüfus kayıtlarının kapalı hâle gelmesini dikkate alarak davayı reddetmiştir. Yargıtay ise bu gerekçeleri anne kaydının doğruluğunu araştırmadan davayı sonuçlandırmak için yeterli görmemiş ve kararı bozmuştur.

Daireye göre, nüfusta anne olarak görünen kişinin gerçekten çocuğu doğurup doğurmadığı araştırılmalıdır. Bunun için yalnız mevcut nüfus kayıtlarıyla yetinilmemeli; tanık anlatımları ve ulaşılabilecek diğer kayıtlar toplanmalı, gerektiğinde bilimsel incelemeye başvurulmalıdır. Doğrudan gerçek anne olduğu ileri sürülen kişi üzerinden DNA incelemesi yapılamıyorsa, aynı annesel soydan gelen kişiler aracılığıyla genetik ilişkinin araştırılması ihtimali de değerlendirilmelidir.

Kararın miras uyuşmazlıkları bakımından önemi şuradadır: Anne kaydının çok eski olması veya anne olduğu ileri sürülen kişilerin yıllar önce ölmüş bulunması, gerçeğe aykırı nüfus kaydının araştırılmasına tek başına engel değildir. Yanlış anne kaydı bugün mirasçılık sıfatını veya miras paylarını etkiliyorsa, mahkeme kaydın gerçeği yansıtıp yansıtmadığını ortaya çıkaracak delilleri toplamalı ve sonucuna göre karar vermelidir.

Nüfusta Anne Olarak Görünen Kişi Ölmüşse DNA İncelemesi Yapılabilir mi?

Nüfusta anne olarak görünen kişinin veya gerçek anne olduğu ileri sürülen kadının ölmüş olması, anne kaydının araştırılmasına tek başına engel değildir. Özellikle eski nüfus kayıtlarından kaynaklanan miras uyuşmazlıklarında, anne olduğu ileri sürülen kişilerin yıllar önce vefat etmiş olması sık karşılaşılan bir durumdur. Bu durumda araştırmanın nasıl yapılacağı, dosyada ulaşılabilecek kişiler ve mevcut kayıtlar üzerinden belirlenir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 12.04.2023 tarihli, 2023/373 E., 2023/1776 K. sayılı kararında da gerçek anne olduğu ileri sürülen kişinin hayatta olmaması nedeniyle uyuşmazlığın araştırılmadan sona erdirilemeyeceği kabul edilmiştir. Yargıtay, doğrudan anne üzerinden DNA incelemesi yapılamadığı hâllerde aynı annesel soydan gelen kişiler üzerinden genetik bağlantının araştırılmasının değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Bu nedenle mahkemenin incelemesi yalnız “anne hayatta mı, değil mi?” sorusuyla sınırlı kalmaz. Aile nüfus kayıtları, doğum ve evlilik tarihleri, kardeşlik ilişkileri, hastane veya doğum belgeleri ve hayatta bulunan akrabalar birlikte değerlendirilir. Genetik inceleme yapılabilecek kişiler varsa, biyolojik ilişkinin bu kişiler üzerinden araştırılması da mümkün olabilir.

Dolayısıyla nüfusta anne olarak görünen kişinin veya gerçek anne olduğu ileri sürülen kadının ölmüş olması, DNA incelemesinin artık hiçbir şekilde yapılamayacağı anlamına gelmez. Önemli olan, somut olayda anne kaydının gerçeği yansıtıp yansıtmadığını ortaya çıkarabilecek delillerin toplanması ve bilimsel inceleme imkânının araştırılmasıdır.

Ölen Kişinin Nüfus Kaydı Kapalıysa Anne Adı Artık Düzeltilemez mi?

Bir kişinin ölümü nedeniyle nüfus kaydının kapalı hâle gelmesi, anne kaydındaki yanlışlığın artık hiçbir şekilde düzeltilemeyeceği anlamına gelmez. Özellikle yanlış anne kaydının bugün mirasçılık sıfatını veya miras paylarını etkilemeye devam ettiği durumlarda, kayıt sahibinin ölmüş olması davanın görülmesine tek başına engel oluşturmaz.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 12.04.2023 tarihli, 2023/373 E., 2023/1776 K. sayılı kararında da anne kaydı düzeltilmek istenen kişinin ve uyuşmazlıkla bağlantılı bazı kişilerin ölmüş olması davanın reddi için yeterli görülmemiştir. İlk derece mahkemesi, kayıtların eski ve kapalı olmasını da dikkate alarak davayı reddetmiş; Yargıtay ise anne kaydının gerçeği yansıtıp yansıtmadığı araştırılmadan bu sonuca varılamayacağını kabul ederek kararı bozmuştur.

Daire, nüfus kaydının düzeltilmesine ilişkin davaların zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı olmadığını da vurgulamıştır. Bu nedenle bir kişinin yıllar önce ölmüş olması veya nüfus kaydının uzun süredir kapalı bulunması, gerçeğe aykırı olduğu ileri sürülen anne kaydının düzeltilmesine ilişkin talebi kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Bunun miras uyuşmazlıklarındaki sonucu önemlidir. Bir kişi elli yıl önce yanlış annenin çocuğu olarak nüfusa kaydedilmiş ve kendisi de yıllar önce ölmüş olabilir. Ancak bu kayıt bugün onun çocuklarının, torunlarının veya diğer mirasçıların hangi terekeye hangi payla katılacağını etkiliyorsa, kayıt sahibinin ölümü nedeniyle yanlışlığın hukuki sonuçlarının korunması gerekmez.

Elbette aradan uzun zaman geçmesi delillere ulaşmayı güçleştirebilir. Ancak delillerin toplanmasının zorlaşması ile dava hakkının ortadan kalkması aynı şey değildir. Önemli olan, kapalı nüfus kaydının bugün hâlâ mirasçılık üzerinde sonuç doğurup doğurmadığı ve anne kaydının gerçeğe aykırı olduğunu ortaya koyabilecek delillerin bulunup bulunmadığıdır.

Kardeş veya Diğer Mirasçı Anne Kaydının Düzeltilmesi Davasını Açabilir mi?

Davanın mutlaka anne, çocuk veya nüfusta anne olarak görünen kişi tarafından açılması gerekmez. Nüfus kaydındaki yanlışlık kendi hukukunu etkileyen kişinin de dava açmakta menfaati bulunabilir.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 15.01.2019 tarihli, 2017/8279 E., 2019/368 K. sayılı kararında, nüfusta anne olarak görünen kişinin gerçekte çocuğun annesi olmadığı ileri sürülmüştür. Davayı Cumhuriyet savcısı açmış; ancak Yargıtay, somut olayda savcının nüfus kaydının düzeltilmesi davası açabilmesi için gerekli şartların oluşmadığını kabul ederek kararı bozmuştur.

Kararın bu yazı bakımından önemli yönü, gerçeğe aykırı nüfus kaydından doğrudan etkilenen kişilerin dava hakkına ilişkin değerlendirmesidir. Yargıtay, nüfus kaydındaki yanlışlık nedeniyle hukuku etkilenen kişilerin, gerekli gördükleri takdirde kayıt düzeltme davasını kendilerinin açabileceklerini belirtmiştir.

Bu nedenle anne kaydının yanlış olması bir kişinin mirasçılık sıfatını veya miras payını etkiliyorsa, o kişinin yalnız nüfus kaydının tarafı olmadığı gerekçesiyle dava hakkının bulunmadığı söylenemez. Önemli olan, yanlış kaydın kişinin hukuki durumuna somut olarak etki edip etmediğidir.

Miras uyuşmazlığında bu menfaat oldukça somut olabilir. Nüfusta aynı anneden doğmuş görünen iki kişinin gerçekte farklı annelerden olması, yalnız aile geçmişine ilişkin bir bilgi değişikliği değildir. Özellikle anne tarafından kalan tereke varsa, yanlış anne kaydı bir kişinin hiç mirasçı olmaması gereken bir terekeye katılmasına veya gerçek mirasçıların payının azalmasına neden olabilir.

Dolayısıyla “ben onun çocuğu değilim, kaydı beni ilgilendirmez” denilemez. Yanlış kayıt kişinin kendi miras payını etkiliyorsa dava açmadaki hukuki menfaat de buna göre değerlendirilir.

Anne Kaydının Düzeltilmesi İçin Kaç Yıl İçinde Dava Açılması Gerekir?

Tanımanın iptalinde TMK m. 300 nedeniyle hak düşürücü süreler vardır. Gerçeğe aykırı nüfus kaydının düzeltilmesinde ise böyle bir genel hak düşürücü süre uygulanmaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2023/373 E., 2023/1776 K. sayılı kararında da nüfus kaydının düzeltilmesi davalarının zamanaşımı ve hak düşürücü süreye bağlı olmadığını açıkça kabul etmiştir.

Bu nedenle yanlış anne kaydının kırk veya elli yıl önce yapılmış olması, tek başına davayı ortadan kaldırmaz.

Burada yine dava türü önemlidir. Gerçekten yanlış yapılmış bir doğum tescili söz konusuysa nüfus kaydının düzeltilmesinden bahsedilebilir. Başka bir hukuki işlemle kurulmuş soybağının ortadan kaldırılması isteniyorsa, sırf süre sorunundan kaçınmak için davaya “nüfus kaydının düzeltilmesi” adı verilmesi yeterli olmaz.

Hem Anne Hem Baba Kaydı Yanlışsa Hangi Dava Açılır?

Eski nüfus kayıtlarında yalnız anne değil, anne ve babanın birlikte yanlış yazıldığı olaylara da rastlanır. Fakat “ikisi de yanlış, o hâlde ikisini aynı nüfus davasında değiştiririz” şeklinde otomatik bir sonuca gidilmemelidir.

Gerçek anne yönünden temel soru doğumdur. Baba yönünden ise gerçek babayla soybağının hangi hukuki yolla kurulacağı ayrıca incelenir.

Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 02.03.2016 tarihli, 2015/22671 E., 2016/3644 K. sayılı kararında, çocuğun nüfusta gerçekte anne ve babası olmayan kişilerin çocuğu olarak kayıtlı olduğu ileri sürülmüştür. Davada hem gerçek anne olduğu belirtilen kadının nüfusa işlenmesi hem de gerçek babanın belirlenmesi istenmiştir.

Yargıtay, bu iki talebin aynı hukuki nitelikte olmadığını kabul etmiştir. Anne kaydının düzeltilmesi, başlangıçtan itibaren gerçeğe aykırı oluşturulduğu ileri sürülen nüfus kaydının düzeltilmesine ilişkindir. Buna karşılık gerçek babanın kim olduğunun belirlenmesi, yalnız bir nüfus kaydı düzeltmesi değildir; babalık davası niteliğindedir.

Bu ayrım görevli mahkemeyi de değiştirir. Anne kaydının gerçeğe uygun hâle getirilmesine ilişkin talep nüfus kaydının düzeltilmesi kapsamında değerlendirilirken, babalık ilişkisinin kurulmasına ilişkin talep aile hukukuna özgü babalık davası hükümlerine tabidir. Bu nedenle anne ve baba kaydının aynı dosyada yanlış olduğunun ileri sürülmesi, her iki talebin de otomatik olarak aynı dava türüne dönüşeceği anlamına gelmez.

Fakat her dosyada sonuç aynı değildir. Gerçek anne ve baba çocuğun doğumu sırasında birbiriyle evliyse, anne kaydı düzeltildiğinde baba ile soybağının evlilik nedeniyle kurulması söz konusu olabilir. Yargıtay’ın gerçeğe aykırı anne ve baba tescilinin birlikte ele alındığı kararlarında bu ihtimal ayrıca dikkate alınmaktadır. Örneğin Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 25.03.2019 tarihli, 2017/8819 E., 2019/3108 K. sayılı kararında, gerçek anne ve baba olduğu ileri sürülen kişilerin evli olması nedeniyle talebin bütünü başlangıçtan itibaren yanlış oluşturulan nüfus kaydının düzeltilmesi kapsamında değerlendirilmiştir.

Bu nedenle dava dilekçesi hazırlanırken yalnız “gerçek anne ve babası şunlardır” demek yetmez. Çocuğun doğum tarihinde gerçek anne ile gerçek baba arasındaki evlilik durumu ve baba ile soybağının hangi hukuki sebeple kurulacağı mutlaka incelenmelidir.

DNA Testinde Çocuk Nüfustaki Annesiyle Uyuşmuyorsa Anne Kaydı Her Zaman Yanlış mıdır?

Bir kadın “bu çocuğu ben doğurmadım, başka bir kadın doğurdu fakat çocuk benim üzerime kaydedildi” diyorsa, genetik inceleme gerçeğe aykırı tescilin ortaya çıkarılmasında son derece güçlü bir delil olabilir. Nitekim Yargıtay’ın yanlış anne kaydına ilişkin kararlarında DNA incelemesine başvurulmasının temel nedeni de budur.

Ancak genetik annelik ile Türk Medeni Kanunu anlamındaki annelik aynı sorunun cevabı değildir.

TMK m. 282 açık biçimde anne ile çocuk arasındaki soybağının doğumla kurulduğunu kabul etmektedir. Kanun, anne yönünden soybağını “DNA’sı uyuşan kadın” ölçütüne bağlamamıştır.

Bu ayrım özellikle yardımcı üreme yöntemleri söz konusu olduğunda önem kazanır.

Yumurta Donasyonuyla Doğan Çocuğun DNA’sı Annesiyle Uyuşmuyorsa Mirasçılar Anne Kaydını Sildirebilir mi?

Örneğin bir kadın gebeliği kendisi taşımış ve çocuğu kendisi doğurmuş, fakat gebelik başka bir kadından alınan yumurta hücresi kullanılarak meydana gelmiş olsun. Genetik incelemede çocuk ile doğuran kadın arasında klasik anne-çocuk DNA uyumu çıkmayabilir.

Çünkü TMK m. 282 bakımından anne ile çocuk arasındaki soybağını kuran olay doğumdur. Çocuğu doğuran kadın ile çocuk arasındaki soybağının kurulması için ayrıca genetik anneliğin ispatı aranmaz.

Türkiye’deki mevcut Üremeye Yardımcı Tedavi mevzuatı da ÜYTE uygulamasını anne adayının yumurtası ile kocanın sperminin kullanıldığı sistem üzerinden düzenlemektedir. Sağlık Bakanlığının güncel olarak yayımladığı yönetmelik metninde ÜYTE bu şekilde tanımlanmıştır.

Bununla birlikte miras uyuşmazlığı yıllar sonra ortaya çıktığında gebeliğin yurt dışında uygulanmış bir yöntemle gerçekleştiği veya genetik materyalin farklı bir kişiden geldiğinin ileri sürüldüğü dosyalarla karşılaşılması mümkündür. Böyle bir olayda yalnız DNA raporuna bakarak nüfustaki anne kaydının gerçeğe aykırı olduğu kabul edilemez. Önce cevaplanması gereken soru şudur:

Nüfusta anne olarak görünen kadın çocuğu gerçekten doğurdu mu?

Cevap evetse, yalnız yumurtanın başka bir kadına ait olduğu iddiası nüfus kaydının düzeltilmesi davasında “anne kaydı baştan yanlıştı” sonucunu doğurmaz. DNA raporu genetik bağlantıyı açıklayabilir; fakat TMK m. 282’nin doğuma bağladığı hukuki anneliği tek başına ortadan kaldırmaz.

Bu nokta, yazının başından beri yaptığımız ayrımın anne yönündeki karşılığıdır: DNA biyolojik gerçeği gösterir; fakat hangi hukuki sonucun doğacağını tek başına belirlemez.

Mirasçılar “DNA Uyuşmuyor” Diyerek Doğuran Kadının Mirasından Çocuğu Çıkarabilir mi?

Kadının çocuğu gerçekten doğurduğu sabitse, yalnız genetik testte anne-çocuk uyumu bulunmadığı gerekçesiyle çocuğun o kadından olan soybağının yok sayılması mümkün değildir.

Önce DNA uyumsuzluğunun sebebi açıklığa kavuşturulmalıdır. İddia, çocuğu başka bir kadının doğurduğu ve nüfustaki annenin hiç doğum yapmadığı yönündeyse gerçeğe aykırı anne tescili tartışılır. Buna karşılık nüfustaki kadın çocuğu gerçekten doğurmuşsa, genetik materyalin kaynağına ilişkin farklılık başka bir hukuki mesele oluşturur.

Miras hukukunda sonuç bu yüzden yalnız laboratuvar raporundaki “uyumlu/uyumsuz” ifadesine göre kurulamaz. Anne yönünden önce doğum, baba yönünden ise soybağını kuran hukuki sebep araştırılır. Ancak bundan sonra DNA incelemesinin mirasçılık üzerindeki gerçek hukuki etkisi belirlenebilir.

Soybağı veya Nüfus Kaydı Düzeltildikten Sonra Miras Ne Olur?

Bir kişinin murisin biyolojik çocuğu olmadığının ortaya çıkması ile mirastan fiilen çıkarılması aynı anda gerçekleşmez. Nüfus kaydı veya hukuken kurulmuş soybağı devam ettiği sürece mirasçılık işlemleri de mevcut hukuki duruma göre yürür.

Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 35 uyarınca nüfus kütüğündeki bir kayıt, maddi hata hâlleri dışında kesinleşmiş mahkeme kararı olmadan değiştirilemez. Bu nedenle soybağının reddi, tanımanın iptali veya gerçeğe aykırı nüfus kaydının düzeltilmesi gereken bir olayda, yalnız özel DNA raporuyla mirasçılık belgesindeki kişinin adı silinmez. Önce mevcut hukuki bağın usulüne uygun biçimde ortadan kaldırılması veya nüfus kaydının gerçeğe uygun hâle getirilmesi gerekir.

Bu aşamadan sonra ise ikinci bir sorun ortaya çıkar: Yanlış soybağına veya yanlış nüfus kaydına dayanılarak miras çoktan paylaşılmışsa ne olacaktır?

Soybağı Düzeltildikten Sonra Eski Mirasçılık Belgesi Geçerli Kalmaya Devam Eder mi?

Mirasçılık belgesi, kişiye mirasçılık sıfatını kazandıran bir mahkeme kararı değildir. Mevcut mirasçılık durumunu ve payları gösteren bir belgedir. Türk Medeni Kanunu m. 598 bu nedenle mirasçılık belgesinin geçersizliğinin her zaman ileri sürülebileceğini açıkça düzenlemiştir.

Yargıtay da mirasçılık belgesini kesin hüküm yaratan bir belge olarak görmemektedir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 12.07.2023 tarihli, 2023/2198 E., 2023/3745 K. sayılı kararında mirasçılık belgesinin, mirasçı ile miras bırakan arasındaki miras ilişkisini ve miras paylarını gösterdiği; aksi ispat edilinceye kadar geçerli bir karine oluşturduğu kabul edilmiştir. Bu nedenle belgenin, gerçek mirasçılık durumuyla çelişmesi hâlinde eski belgenin varlığı yanlış miras paylarını kalıcı hâle getirmez.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 18.12.2025 tarihli, 2025/1412 E., 2025/5492 K. sayılı kararında, mirasçılık belgesinde gösterilen payların gerçek hukuki durumu yansıtmadığı bir uyuşmazlık incelenmiştir. Dava soybağından değil, mirastan feragat sözleşmesinin miras paylarına etkisinden kaynaklanmıştır.

Yargıtay, mevcut mirasçılık belgesindeki payların olduğu gibi korunmasını yeterli görmemiş; mirastan feragat sözleşmesinin hukuki sonuçları dikkate alınarak mirasçıların ve pay oranlarının yeniden belirlenmesi gerektiğini kabul etmiş ve bu nedenle kararı bozmuştur.

Kararın bu yazı bakımından önemi şuradadır: Mirasçılık belgesi gerçek hukuki duruma aykırı hâle gelmişse, eski belgedeki paylar değişmez kabul edilmez. Soybağı veya nüfus kaydındaki bir değişiklik nedeniyle mirasçılık durumu farklılaşmışsa da mevcut mirasçılık belgesinin yeni hukuki duruma göre yeniden ele alınması gerekir.

Soybağı veya anne-baba kaydının düzeltilmesi sonrasında da aynı temel mantık geçerlidir. Artık murisin çocuğu olmadığı kesinleşen kişinin eski mirasçılık belgesinde hâlen çocuk olarak görünmesi, ona bu belge sayesinde bağımsız ve değiştirilemez bir miras hakkı sağlamaz. Eski belgenin geçersizliği ileri sürülerek gerçek mirasçılık durumunu ve yeni payları gösteren mirasçılık belgesinin oluşturulması gerekir.

Yanlış Mirasçılık Belgesinde Adı Yazılı Kişi Miras Payını Zaten Aldıysa Para Geri İstenebilir mi?

Mirasın henüz paylaşılmamış olması hâlinde sorun daha kolay çözülebilir. Soybağı veya nüfus kaydı düzeltilir, gerçek mirasçılar belirlenir ve paylaşım buna göre yapılır.

Fakat uygulamadaki asıl güçlük çoğu kez mirasın çoktan paylaştırılmış olmasıdır. Kişi yanlış nüfus kaydına dayanarak bankadaki parayı almış, taşınmazlardan pay edinmiş veya terekeye ait başka malları teslim almış olabilir.

Türk Medeni Kanunu bu ihtimal için miras sebebiyle istihkak davasını düzenlemektedir. TMK m. 637’ye göre gerçek mirasçı, terekeyi veya belirli tereke mallarını elinde bulunduran kişiye karşı mirasçılıktaki üstün hakkını ileri sürerek bunların kendisine verilmesini isteyebilir. Hâkim bu davada mirasçılık sıfatına ilişkin uyuşmazlıkları da değerlendirir.

Dolayısıyla kişinin mirasçılık sıfatının ortadan kalkması, daha önce terekeye el koymuş olmasını tek başına haklı hâle getirmez.

Örneğin nüfusta dört çocuk görünmesi nedeniyle murisin malvarlığı dört çocuk arasında paylaştırılmış, daha sonra bunlardan birinin gerçekte murisin çocuğu olmadığı ve kaydının baştan itibaren gerçeğe aykırı olduğu kesinleşmişse gerçek mirasçıların payları yeniden değerlendirilir. Yanlış kayda dayanarak alınmış tereke mallarının geri verilmesi de ayrıca gündeme gelir.

Burada önemli nokta şudur: Mirasçılık belgesinin iptal edilmesi ile alınmış miras payının fiilen geri dönmesi aynı işlem değildir. Yeni mirasçılık durumu belirlendikten sonra, malı elinde bulunduran veya devralmış olan kişiye karşı hangi geri verme talebinin ileri sürüleceği ayrıca değerlendirilir.

Miras Sebebiyle İstihkak Davası Kaç Yıl İçinde Açılmalıdır?

TMK m. 639’a göre miras sebebiyle istihkak davası, iyiniyetli davalıya karşı, davacının kendisinin mirasçı olduğunu ve karşı tarafın terekeyi veya tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl; her hâlde miras bırakanın ölümünden veya vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.

Davalı iyiniyetli değilse kanun yirmi yıllık zamanaşımı öngörmektedir.

Burada önemli bir ayrım vardır. Örneğin gerçeğe aykırı nüfus kaydının düzeltilmesi davasının herhangi bir hak düşürücü süreye bağlı olmaması, miras mallarının geri alınmasına ilişkin bütün taleplerin de süresiz olduğu anlamına gelmez.

Nüfus kaydının elli yıl sonra düzeltilebilmesi mümkün olabilir; fakat elli yıl önce dağıtılmış bir terekeye ilişkin malvarlığı talepleri kendi sürelerine tabi olabilir.

Bu nedenle eski nüfus kayıtlarından kaynaklanan miras uyuşmazlıklarında yalnız “soybağı davasını açabilir miyiz?” sorusuna bakılması yeterli değildir. Terekenin ne zaman paylaşıldığı, hangi malların kimlerin eline geçtiği ve hangi dava yolunun kullanılacağı da aynı anda incelenmelidir.

Mirasçı Olmadığı Anlaşılan Kişi Aldığı Mirasın Gelirlerini de Geri Vermek Zorunda mı?

Her durumda aynı sonuç çıkmaz. Kanun burada kişinin tereke malını iyiniyetli mi yoksa kötüniyetli mi elinde bulundurduğunu önemser.

TMK m. 638, miras sebebiyle istihkak davası kabul edildiğinde terekenin veya tereke malının zilyetliğe ilişkin hükümlere göre gerçek mirasçıya verilmesini öngörmektedir.

İyiniyetli zilyet bakımından TMK m. 993 ve devamındaki hükümler uygulanır. Kişi gerçekten mirasçı olduğunu düşünmüş, elindeki mirasçılık belgesine güvenmiş ve aksi yönde ciddi bir bilgisi bulunmamışsa sorumluluğu ile gerçeği bildiği hâlde tereke mallarını elinde tutan kişinin sorumluluğu aynı değildir.

Kötüniyetli zilyet bakımından sonuç daha ağırdır. TMK m. 995, iyiniyetli olmayan zilyedin yalnız malı geri vermesini değil, haksız alıkoyma nedeniyle doğan zararlar ile elde ettiği veya elde etmeyi ihmal ettiği ürünlerin karşılığından da sorumlu olmasını öngörmektedir.

Örneğin gerçekte mirasçı olmadığını bilen bir kişi, tartışmalı taşınmazı yıllarca kiraya vermiş ve kira geliri elde etmişse yalnız taşınmazın kime ait olduğu değil, bu dönemde elde edilen gelirler de uyuşmazlığın konusu olabilir.

Buna karşılık elindeki nüfus kaydı ve mirasçılık belgesine güvenerek kendisini gerçekten mirasçı kabul eden kişinin sorumluluğu değerlendirilirken iyiniyet hükümleri ayrıca dikkate alınır.

Mirasçı Olmadığı Anlaşılan Kişi Taşınmazı Kendi Adına Geçirmişse Tapu Ne Olur?

Murisin taşınmazının yanlış mirasçılık durumuna göre kişinin adına geçirilmiş olması ile taşınmazın daha sonra üçüncü bir kişiye satılmış olması birbirinden ayrılmalıdır.

Taşınmaz hâlen gerçek mirasçı olmadığı sonradan anlaşılan kişinin üzerindeyse, soybağı veya nüfus kaydındaki değişikliğin ve gerçek miras paylarının tapu kaydına nasıl yansıtılacağı değerlendirilir. Gerektiğinde tapu kaydının düzeltilmesine yönelik talep gündeme gelir.

Fakat burada da “mirasçılık belgesini düzelttirdik, tapu müdürlüğü geçmişteki bütün işlemleri kendiliğinden geri alır” şeklinde bir sonuç çıkarılmamalıdır. Taşınmazın hangi işlemle tescil edildiği, aradan geçen sürede kadastro işlemi yapılıp yapılmadığı, taşınmazın üçüncü kişilere devredilip devredilmediği ve uygulanacak özel süreler ayrıca önem taşır.

Anayasa Mahkemesinin Hasan Kalender, B. No: 2017/31122, 18.06.2020 tarihli kararı, mirasçılık belgesinin sonradan düzeltilmesinin geçmişte yapılan taşınmaz işlemlerini kendiliğinden ortadan kaldırmadığını gösteren önemli bir örnektir. Uyuşmazlıkta, 1969 tarihli veraset ilamında çocukların miras payları farklı gösterilmiş; bu belge yıllar sonra iptal edilerek çocukların eşit paylı mirasçı oldukları belirlenmiştir.

Ancak miras paylarının sonradan doğru şekilde belirlenmesi, eski veraset ilamına dayanılarak yapılan kadastro tespitlerini otomatik olarak değiştirmemiştir. Taşınmazların gerçek miras paylarına göre yeniden tescili için ayrıca tapu iptali ve tescil davası açılması gerekmiş; bu talep de somut olayda Kadastro Kanunu’ndaki on yıllık hak düşürücü süreye takılmıştır.

Kararın miras uyuşmazlıkları bakımından verdiği asıl mesaj budur: Mirasçılık belgesindeki yanlışlığın düzeltilmesi başka, bu yanlış belgeye dayanılarak geçmişte yapılmış tapu ve kadastro işlemlerinin geri alınması başkadır. İlk işlem sonradan düzeltilebilse bile, taşınmazlara ilişkin talepler kendi dava şartları ve süreleri içinde ayrıca ileri sürülmelidir.

Kararın bu yazı açısından önemli tarafı, mirasçılık belgesinin düzeltilmesinden çok sonraki aşamadır: Gerçek miras payının sonradan ortaya çıkması, geçmişte yapılmış bütün aynî işlemleri otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Her taşınmaz bakımından işlemin hukuki dayanağı ve uygulanacak özel süre ayrıca incelenmelidir.

Taşınmaz Üçüncü Bir Kişiye Satılmışsa Gerçek Mirasçı Evi Geri Alabilir mi?

Türk Medeni Kanunu m. 1023, tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle güvenerek mülkiyet veya başka bir aynî hak kazanan üçüncü kişinin kazanımını korumaktadır. Buna karşılık tescilin yolsuz olduğunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi bu korumadan yararlanamaz. TMK m. 1024 ve 1025 de yolsuz tescil ile tapu sicilinin düzeltilmesinin sonuçlarını düzenlemektedir.

Üçüncü kişinin tapu kaydına güvenerek hareket edip etmediği ve gerçekteki uyuşmazlığı bilip bilmediği önem kazanır.

Anayasa Mahkemesinin yakın tarihli bir kararında da TMK m. 1023 kapsamındaki korumanın, tapu sicilindeki kaydın doğru olduğuna makul biçimde güvenen üçüncü kişinin aynî hak kazanımını korumaya yönelik olduğu; buna karşılık tescildeki sakatlığı bilen veya bilmesi gereken kişinin iyiniyet korumasından yararlanamayacağı açıklanmıştır.

Özellikle taşınmazın yakın akrabaya devredilmesi, soybağı davasının bilindiği dönemde satış yapılması veya alıcının uyuşmazlıktan haberdar olduğunu gösteren başka olgular varsa üçüncü kişinin iyiniyeti ayrıca tartışılabilir.

Soybağı Davası Açıldıktan Sonra Miras Mallarının Satılması Engellenebilir mi?

Davanın açılmış olması tek başına tereke malları üzerinde otomatik bir satış yasağı oluşturmaz.

Bu nedenle mirasçılık durumunun ciddi biçimde tartışmalı olduğu dosyalarda yalnız esas davanın sonucunu beklemek bazı durumlarda yeterli koruma sağlamayabilir.

TMK m. 637 bu nedenle hâkime, davacının istemi üzerine hakkın korunması için güvence gösterilmesi, tapu kütüğüne şerh verilmesi ve gerekli diğer önlemlerin alınması imkânını açıkça tanımaktadır.

Ayrıca TMK m. 640’a göre mirasçılardan her biri terekedeki hakların korunmasını isteyebilir ve sağlanan korumadan bütün mirasçılar yararlanır. Aynı maddede, gerekli hâllerde miras ortaklığına temsilci atanabilmesine de imkân verilmiştir.

Bu nedenle örneğin terekenin önemli bölümünü oluşturan bir taşınmazın, soybağı uyuşmazlığı devam ederken elden çıkarılacağı konusunda ciddi risk varsa buna ilişkin koruma taleplerinin davanın başında değerlendirilmesi gerekir.

Çünkü taşınmaz üçüncü kişinin adına geçtikten sonra artık yalnız gerçek mirasçılar arasındaki uyuşmazlık değil, tapuya güvenerek hak kazandığını ileri sürebilecek üçüncü kişinin hukuki durumu da dosyaya eklenir.

DNA Sonucu Çıktığı Gün Miras Payları Yeniden Hesaplanır mı?

Özel DNA testi, bilirkişi raporu veya aile içinde biyolojik bağın bulunmadığının öğrenilmiş olması doğrudan miras paylarını değiştirmez.

Nüfus kaydında düzeltme gereken hâllerde Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 35 uyarınca kesinleşmiş mahkeme kararı aranır.

Soybağının reddi veya tanımanın iptali gereken bir durumda da ilgili soybağı hukuken kaldırılmadan kişi yalnız DNA sonucuyla nüfustan ve mirasçılık belgesinden çıkarılamaz.

Bu nedenle uygulamada şu iki meseleyi birbirinden ayırmak gerekir:

Biyolojik gerçeklik, kişinin gerçekten kimin çocuğu olduğunu gösterir.

Hukuki soybağı ve nüfus kaydı ise bunun miras hukukunda hangi sonucu doğuracağını belirler.

Soybağı Düzeltildikten Sonra Yeni Miras Payı Geçmişe Etkili Olarak İstenebilir mi?

Mirasçılık sıfatının ve buna bağlı payın doğru şekilde belirlenmesi, eski mirasçılık belgesinin yanlışlığının ileri sürülmesine imkân verir. TMK m. 598’in mirasçılık belgesinin geçersizliğinin her zaman ileri sürülebileceğini düzenlemesinin nedeni de budur.

Miras sebebiyle istihkak davasının kendi zamanaşımı süreleri vardır. Taşınmaz kadastrodan geçmişse Kadastro Kanunu’ndan kaynaklanan özel hak düşürücü süreler gündeme gelebilir. Üçüncü kişiye yapılan tapu devrinde iyiniyet korunabilir. Başka bir malvarlığı işlemi bakımından ise farklı bir dava ve farklı süre söz konusu olabilir. Hasan Kalender kararındaki eski veraset ilamının iptal edilmesine rağmen geçmiş kadastro tescillerinin ayrı süre engeliyle karşılaşması bunun somut örneğidir.

Bu nedenle soybağının veya nüfus kaydının düzeltilmesi davanın sonu değil, çoğu kez mirasın geri alınmasına ilişkin ikinci aşamanın başlangıcıdır.

Mirasçılık Belgesi İptal Edilince Mirasçı Olmadığı Anlaşılan Kişi Kendiliğinden Tapudan Silinir mi?

Mirasçılık belgesi ile tapu kaydı farklı hukuki işlemlerdir. Eski mirasçılık belgesinin iptal edilmesi ve yeni payların belirlenmesi, taşınmazın güncel tapu kaydının ayrıca ele alınmasını gerektirebilir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2025/1412 E., 2025/5492 K. sayılı kararında da mevcut mirasçılık belgesindeki hukuki yanlışlığın çözümü, belgenin doğru mirasçılık durumuna göre yeniden oluşturulması üzerinden ele alınmıştır. Tapuya geçmiş malvarlığı yönünden ise aynî hakka ilişkin ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.

Özellikle taşınmaz daha sonra satılmış, üzerinde ipotek kurulmuş veya üçüncü kişiler başka aynî haklar kazanmışsa tapu siciline güven hükümleri de devreye girer.

Bu nedenle miras uyuşmazlığında yalnız nüfus kaydını ve mirasçılık belgesini kontrol etmek yeterli değildir. Tereke mallarının ölüm tarihinden bugüne kadar geçirdiği bütün işlemler ayrıca araştırılmalıdır.

Mirasçılar Böyle Bir Durumda Hangi Sırayla Hareket Etmelidir?

Dosyadaki hukuki yol, çocuğun murisle ilişkisinin nasıl kurulduğuna göre belirlenir. Başlangıçtan itibaren gerçeğe aykırı doğum tescili varsa nüfus kaydının düzeltilmesi; tanıma varsa tanımanın iptali; babalık karinesi varsa soybağının reddi hükümleri uygulanır. Bu temel mesele çözülmeden yalnız mirasçılık belgesi üzerinde değişiklik yapılması, hukuki soybağı sorununu ortadan kaldırmaz.

Soybağı veya nüfus kaydındaki hukuki durum kesinleştikten sonra mevcut mirasçılık belgesinin gerçek durumu yansıtıp yansıtmadığı incelenir. Yanlışsa iptali ve yeni payların belirlenmesi gündeme gelir.

Bundan sonraki aşama ise terekenin fiilî durumudur. Mallar hâlen tereke içinde mi, yanlış mirasçıya mı geçti, satıldı mı, üçüncü kişinin adına mı tescil edildi, gelir elde edildi mi ve herhangi bir özel süre doldu mu soruları ayrı ayrı cevaplanmalıdır.

Özellikle eski tarihli miras uyuşmazlıklarında en önemli hata, yalnız DNA veya nüfus davasına odaklanarak malvarlığı taleplerinin tabi olduğu sürelerin gözden kaçırılmasıdır.

Gerçek soybağının ortaya çıkarılması mümkün olsa bile, miras mallarının yıllar sonra geri alınabilmesi aynı ölçüde sınırsız değildir.

Kaynakça

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: m. 598-599, m. 637-640, m. 993-995, m. 1010, m. 1023-1025. TBMM Kanun Metni.
• 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu: m. 35-36.
• 7039 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun: Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 36’da yapılan değişiklik.
• Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 18.12.2025, 2025/1412 E., 2025/5492 K.
• Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 12.07.2023, 2023/2198 E., 2023/3745 K.
• Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 26.09.2014, 2014/18198 E., 2014/17271 K. Mirasçılık belgesinin hukuki niteliğine ilişkin değerlendirme, Yargıtay 7. HD 2023/2198 E., 2023/3745 K. sayılı kararında aktarılmıştır.
• Anayasa Mahkemesi, Hasan Kalender, B. No: 2017/31122, 18.06.2020. Yanlış veraset ilamının iptali sonrasında geçmiş kadastro tescillerine ilişkin uyuşmazlık.
• Anayasa Mahkemesi, B. No: 2020/23865. Tapu siciline güven ve TMK m. 1023 kapsamında iyiniyetli üçüncü kişinin korunmasına ilişkin değerlendirmeler.