Çocuğun yurt dışına çıkış iznidir. Bu izni almayı ihmal ettiğinden veya böyle bir şeye ihtiyaç olduğunu bilmediğinden havaalanında veya sınır kapısında vizesiz veyakimlikle gidilen ülkelerdeki yurt dışı tatilleri iptal olan çok kişi vardır.
Velayetini aldığı çocuğu yurt dışında okutmak isteyip yurt dışına çıkaramayan kişiler de mağduriyet yaşamaktadır.
Velayet hakkı mahkeme kararıyla kendisine verilen ebeveyn, çocuğun bakım ve gözetimine ilişkin yetkiler kapsamında kural olarak çocuğunu yurt dışına çıkarma hakkına da sahiptir. Bu nedenle velayeti elinde bulunduran tarafın, çocuğun yurt dışına çıkışı bakımından tek başına hareket edebilmesi mümkündür.
Bununla birlikte bazı ülkeler, uluslararası çocuk kaçırma ihtimallerini ve ileride doğabilecek diplomatik uyuşmazlıkları önlemek amacıyla, velayet hakkı bulunmasa dahi hayatta olan diğer ebeveynin yazılı rızasını (muvafakatini) talep edebilmektedir. Sınır geçişlerinde veya vize işlemlerinde bu tür ek belgelerin istenmesi uygulamada sıkça karşılaşılan bir durumdur.
Vize başvuruları için genellikle muvaffakatname gereklidir. Vize başvurusunda muvafakat aranması gidilecek ülkenin kendi politikalarına göre belirlenir.
Diğer ebeveynin muvafakat vermemesi ya da kendisine ulaşılamaması halinde ise, çocuğun yurt dışına çıkışının engellenmemesi adına aile mahkemesinden izin alınması mümkündür. Mahkeme tarafından verilecek yurt dışına çıkış izni kararı, hem sınır kapılarında hem de yabancı ülke makamları nezdinde hukuki dayanak oluşturarak seyahatin sorunsuz şekilde gerçekleştirilmesini sağlar.
Bu yazımızda çocuğun yurt dışı eğitime götürülmesi, tatile götürülmesi, yurt dışına yerleştirilmesi konulanını ele alacağız.
Velayet Altındaki Çocuğa Yurt Dışı Çıkış Yasağı Konulabilir mi?
Velayet altında bulunan bir çocuğun yurt dışına çıkarılması kural olarak velayet hakkının doğal bir sonucudur. Ancak bu hak, sınırsız bir yetki anlamına gelmez. Çocuğun menfaatinin zarar görebileceği ya da diğer ebeveyn ile olan ilişkisinin ciddi şekilde etkilenebileceği durumlarda, mahkeme kararıyla çocuğun yurt dışına çıkışı sınırlandırılabilir veya tamamen yasaklanabilir.
Özellikle ebeveynler arasında devam eden bir velayet uyuşmazlığı bulunuyorsa ya da çocuğun yurt dışına götürüldükten sonra geri getirilmeyeceğine dair haklı bir endişe varsa, diğer ebeveyn aile mahkemesine başvurarak yurt dışı çıkış yasağı talep edebilir. Uygulamada bu talepler çoğunlukla boşanma veya velayet davaları devam ederken gündeme gelmektedir.
Mahkeme bu tür başvurularda yalnızca ebeveynlerin taleplerine değil, doğrudan çocuğun üstün yararına odaklanır. Çocuğun eğitim düzeni, sosyal çevresi, yaşı, ebeveynlerle kurduğu kişisel ilişki ve seyahatin amacı birlikte değerlendirilir. Eğer yurt dışına çıkışın çocuğun diğer ebeveyniyle görüşmesini fiilen imkânsız hale getireceği veya çocuğun Türkiye’ye geri dönüşünün risk altında olduğu kanaatine varılırsa, tedbiren yurt dışı çıkış yasağı kararı verilebilir.
Önemle belirtmek gerekir ki bu tür bir yasak yalnızca velayet sahibi olmayan ebeveyne karşı uygulanmaz. Gerekli görüldüğünde velayet hakkına sahip olan ebeveynin de çocuğu yurt dışına çıkarması mahkeme iznine bağlanabilir. Çünkü hukuk düzeni açısından belirleyici olan ebeveynlerin hakları değil, çocuğun korunmasıdır.
Diğer yandan yurt dışı çıkış yasağı kesin ve değiştirilemez bir karar değildir. Seyahatin geçici olduğunun ortaya konulması, diğer ebeveynin rıza göstermesi ya da yasağı gerektiren şartların ortadan kalkması halinde mahkemeden yasağın kaldırılması talep edilebilir.
Anne Baba Evliyse Yurt Dışına Çıkarken Muvafakat Gerekir mi?
Çocuk anne ve babasıyla Azerbaycan Ukrayna Gürcistan Kıbrıs Moldova gibi ülkelere kimlikle girişte beraber sınırdan geçebilir.
Çocuk için vize alınırken muvafakat istenir. Çocuk için pasaport verilirken muvafakat istenir.
Anne ve baba evli olsalar da Azerbaycan Ukrayna Gürcistan Kıbrıs Moldova gibi kimlikle girilen ülkelere gidişte velilerden birisi yanında yoksa geçiş kabul edilmeyebilir.
Anne Baba Hiç Evlenmemişse Yurt Dışına Çıkışta Muvafakat Gerekir mi?
Anne ve Baba hiç evlenmemişse velayet kanunen annededir. Bu durumda Azerbaycan Ukrayna Gürcistan Kıbrıs Moldova gibi kimlikle girilen ülkelere girişte ya babanın kendisinin yanlarında olması ya da noter muvafakatı vermesi istenir.
Evlilik dışı çocuğun velayeti değiştirilmedikçe kanunen annede olduğundan annenin çocuğu yurt dışına çıkarma hakkı vardır. Ancak gidilecek ülke kendi içinde hakimiyet hakkını koruduğundan ve diplomatik sorunlar yaşamak istemediğinden hayattaysa velayet hakkı olmayan tarafın da muvafakatını aramak isteyebilir. Bu durumda mahkeme kararıyla çocuğun yurt dışına çıkarılması bakımından hukuki dayanak yaratılması gerekebilir.
Pasaport çıkartılırken babadan muvafakat istenmeyebilir.
Velayet Sahibi Ebeveynin Çocuğu Diğer Ebeveynin Yanına Yurt Dışına Götürecekse Muvafakat Gerekir mi?
Evet bu durumda da yurt dışı çıkış muvafakatı aranabilmektedir. Çocuğun yurt dışındaki velisi çocuğun yanına gelebilmesi için konsolosluktan muvafakat vermesi gerekir.
Yurt dışındaki ebeveyn burada illegal şekilde bulunuyorsa, herhangi nedenle Türk konsolosluğuna giremiyorsa da çocuğun yurt dışına mahkeme kararıyla götürülmesi gerekebilecektir.
Anne ve Baba Boşanmışsa Yurt Dışına Çıkarken Muvafakat Gerekir mi?
Anne baba boşanmışsa geçici velayet veya nihai velayet sahibi olan tarafın çocuğu istediği yere götürme hakkı vardır.
Yargıtay 2 HD 2023/694 E. , 2023/2329 K. sayılı kararında da belirtildiği üzere “Dava, velâyet hakkına sahip anneye, ortak çocukların yurt dışına çıkışı için izin verilmesi ve babanın muvafakatının aranmaması istemine ilişkindir. Ortak çocukların velâyetinin annede bulunması ve çocukalrın yasal temsilcisinin anne olması karşısında velâyet hakkının niteliği gereği annenin ortak çocukları yurt dışına götürme yetkisi bulunmaktadır.“
Ancak yine de gidilecek ülke vize verirken muvafakat arayabilmektedir.
Ortak velayet halinde de muvafakat aranabilecektir. Ortak velayet evli çiftlerin boşanma söz konusu değilken velayeti paylaşma statüsüyle aynıdır. Boşanma gündemde değilken dahi diğer eş işi nedeniyle yurt dışına gelmeyecekse çocuğun çıkışı için muvafakat vermelidir.
Çocuğun Yeşil Pasaportu Varsa Yurt Dışına Çıkarken Muvafakat Gerekir mi?
Taraflar evliyken çocuğa yeşil pasaport alınmış olabilir. Evli veya ortak velayet sahibi tarafların çocuğu için yeşil pasaport başvurusunda diğer eşin muvafakatı aranır. Taraflar boşandıktan sonra veya boşanma aşamasındayken çocukta yeşil pasaport halen mevcutsa geçici velayeti veya nihai velayeti alan taraf çocuğu yurt dışına çıkarabilir. Anlaşmalı boşanma sonucu ortak velayet kararlaştırılmışsa da halihazırda geçrli yeşil pasaportu bulunan çocuk müvafakata gerek kalmadan yurt dışına çıkabilir.
Yeşil pasaporta vize isteyen ABD, Kanada, İngiltere, İrlanda, Avustralya, Yeni Zelanda, Hindistan, Çin, Suudi Arabistan, Ermenistan gibi ülkeler noter muvafakatını görmeden çocuğa vize vermez.
Kimlikle geçilen Azerbaycan Ukrayna Gürcistan Kıbrıs Moldova gibi ülkelere yeşil pasaport da olsa muvafakatsız giremez.
Muvafakat Davası Ne Kadar Sürer?
Muvafakat davası tüm delillerin ortaya konup incelendiği bir dava olup kısa sürede bitmez. Yani yurt dışına çıkış için muvafakat gerektiğini bilmeden tatil satın alıp, son dakika diğer ebeveyn muvafakat verme konusunda sorun çıkarmaya başlarsa muhtemelen o tatili yurt içi başka bir tatil ile değiştirmeniz mantıklı olacaktır.
Yurt Dışı Çıkış Muvafakatı Ne Şekilde Alınır?
Noterden alınır. Eğer taraflardan biri bu belgeyi vermiyorsa gerekliliğinin ıspatı ile mahkemeden alınır. Yargılama gereken hallerde mahkemeye önceden başvurmak gerekir. Velayeti kendisinde olan taraf da diğer taraf da dava edebilir. Çocuğun üstün yararı göz önünde bulundurularak karar verilir.
3 gün sonra yurt dışına çıkacağız acil çıkış izni lazım diye mahkemeye başvurmanız halinde hemen karar çıkarttıramazsınız.
Yurt Dışı Muvafakatnamesinin Süresi Biterse Çocuk Ülkeye Dönmek Zorunda mı?
Çocuğun yurt dışına çıkabilmesi için verilen noter muvafakatnamesi, çoğu zaman belirli bir süreyle sınırlı olarak düzenlenir. Bu belgede yer alan süre, esasen çocuğun yurt dışına çıkışına izin verilen zaman aralığını ifade eder. Ancak muvafakatnamenin süresinin dolması, çocuğun bulunduğu ülkeden derhal Türkiye’ye dönmesini zorunlu kılan otomatik bir sonuç doğurmaz.
Uygulamada muvafakatname, sınır kapılarında yapılan çıkış işlemi sırasında kontrol edilen bir belgedir. Yani belge, çocuğun Türkiye’den ayrılabilmesi için aranır. Çocuk yurt dışına çıktıktan sonra muvafakat süresinin sona ermesi tek başına “kaçırma” veya hukuka aykırı kalış anlamına gelmez.
Noter Muvafakatnamesi İptal Edilebilir mi?
Evet, çocuk için verilen noter muvafakatnamesi kural olarak iptal edilebilir veya geri alınabilir. Çünkü muvafakatname, ebeveynin iradesine dayalı olarak verdiği bir izin belgesidir ve belirli şartlarda bu rızanın geri çekilmesi mümkündür.
Muvafakat veren ebeveyn, henüz çocuk yurt dışına çıkmadan önce notere başvurarak verdiği izni geri aldığını beyan edebilir. Düzenlenecek yeni bir noter işlemiyle muvafakatin iptal edildiği kayıt altına alınır ve gerekli durumlarda ilgili kurumlara bildirim yapılabilir. Bu durumda çocuk, sınır kapısında yapılan kontrolde yurt dışına çıkarılmayabilir. Bu kontrolü yapmak sınır memurtarının takdirindedir.
Ancak çocuk hâlihazırda yurt dışına çıkmışsa, yalnızca noter muvafakatinin iptal edilmesi tek başına çocuğun bulunduğu ülkeden geri getirilmesini sağlamaz. Böyle bir durumda uyuşmazlık artık uluslararası boyut kazanabileceğinden, aile mahkemesine başvurulması ve gerekli görülürse çocuğun iadesine ilişkin hukuki süreçlerin başlatılması gerekir.
Muvafakatname Süreli midir?
Muvafakatname süreli olmasa dahi kimikle girilen ülkelerde son 6 ay içinde düzenlenen muvafakat aranır. Ayrıca vize işlemleri, pasaport düzenlenmesi gibi işlemler için de son 6 ay içinde noterden düzenlenmiş muvafakat aranır.
Diğer Ebeveyn Cezaevindeyse Nasıl Muvafakat Alınır?
Cezaevindeki ebeveyn muvafakat vermek istiyorsa Noterler taksi ücretinin karşılamanız halinde cezaevine gidip muvafakat alabilecektir.
Velayet Hakkı Olmayan Ebeveyn Çocuğu Yurt Dışına Çıkarabilir mi?
Diğer ebeveynden muvaffakat alması halinde, kişisel ilişki süreleri içinde çocuğu yurt dışına çıkartabilir.
Teyze, Hala, Babanne, Öğretmen, Tur Şirketi Çocuğu Yurt Dışına Çıkarabilir mi?
Evet. Her iki ebeveyn de muvaffakat verirse çıkarabilirler.
Türkiyede Doğum Yaptım Ülkeme Dönemiyorum
Evet babanın muvafakat vermediği durumda dava açılması gerekebilir. Türkiye’de babalık davası sonuçlanıp çocuğun baba hanesine yazılan erkek muvafakat vermezse de aynı durum yaşanabilir.
Çocuk Yurt Dışına Yerleşecekse Ne Yapılmalıdır?
16 yaşından küçük çocuk yurt dışına mahkeme izni olmaksızın çıkarıldığından diğer ebeveynin çocuğun yurda geri dönmesini isteme hakkı vardır.
Velayet sahibi taraf çocuğukla yurt dışına taşınırken, gidilecek ülkenin oturma izni verirken de diğer ebeveynden muvafakat isteyeceğini göz önüne almalıdır. Eğer diğer ebeveyn muvafakat vermiyorsa dava açılarak yurt dışına taşınmada çocuğun üstün yararının bulunduğunun kanıtlanması gerekir.
Muvafakatnamenin Çevirisi Yapılmalı mı?
Noter tarafından düzenlenen muvafakatnameler Türkiye’de Türkçe olarak hazırlanır. Ancak çocuğun seyahat edeceği ülkedeki resmi makamların belgeyi değerlendirebilmesi için, muvafakatnamenin gidilecek ülkenin resmi diline çevrilmesi çoğu durumda gerekli olmaktadır. Bu nedenle uygulamada belge, yeminli tercüman tarafından çevrilerek noter onaylı tercüme haline getirilmektedir. Özellikle vize başvurularında ve sınır kontrollerinde tercümeli belge talep edilmesi sık karşılaşılan bir durumdur.
Muvafakatname Apostil Onaylı Olmalı mı?
Muvafakatnamenin yurt dışında resmi belge olarak kabul edilebilmesi için genellikle apostil şerhi alınması gerekir. Apostil işlemi, belgenin başka bir ülkede ayrıca tasdik edilmesine gerek kalmadan geçerli sayılmasını sağlar. Bu nedenle noterlerde düzenlenen muvafakatnamenin, yurt dışında kullanılacaksa kaymakamlık veya valilikten apostil onayı yaptırılması gerekir.
Muvafakatname Damga Vergisi
Küçüklerin yurt dışına çıkabilmesi amacıyla velileri tarafından verilen muvafakatnamelerin damga vergisine tabi tutulmaması gerektiği kabul edilmektedir. Nitekim bu husus, 1974/41 sayılı genelge kapsamında düzenlenmiş olup uygulamada çocukların yurt dışı çıkışına ilişkin muvafakatnameler damga vergisinden istisna edilmektedir.