Kiracı-ev sahibi ilişkilerinde sıkça gündeme gelen konulardan biri “hava parası”dır. Peki gerçekten hava parası ödeme zorunluluğu var mı? Bu ödeme yasal mı? Kiracıya tahliye için para vermek ne gibi hukuki sonuçlar doğurur? İşte tüm detaylar…
Hava Parası Nedir?
Hava parası, özellikle ticari nitelikteki taşınmazların kiralanması ya da kira sözleşmesinin devri sırasında gündeme gelen bir bedeldir. Bu ödeme, taşınmazın fiziki özelliklerinden ziyade; bulunduğu konumun sağladığı avantaj, iş yerinin marka değeri, hazır müşteri çevresi ve ticari itibarı gibi maddi olmayan unsurlar karşılığında talep edilir.
Örneğin işlek bir cadde üzerinde faaliyet gösteren ve yıllar içinde düzenli müşteri kitlesi oluşturmuş bir işletmenin devrinde, mevcut kiracı bu “hazır değer” için yeni kiracıdan ek bir bedel isteyebilir. Aynı şekilde mal sahibi de taşınmazın yüksek ticari potansiyelini gerekçe göstererek hava parası talebinde bulunabilir.
Ancak biz bu yazıda ev tahliyesinde kiracının ev sahibinden istediği hava parasını değerlendireceğiz.
Birçok taşınmaz sahibi, kiracısını tahliye ettirmek isterken yargı sürecinin uzun sürmesinden ötürü çözüm arayışına giriyor. Bu ortamda, kiracıların da inisiyatifi ele alarak ev sahibinden tahliye vaadi karşılığında hava parası talep ettiği görülmektedir. Özellikle yüksek enflasyon ve kira artışlarının sınırlandırılması gibi ekonomik faktörler, kiracıların cebindeki avantajı pazarlık aracı haline getirmesine neden olmuştur.
Bu durumda kiracı, tahliye sürecinin belirsizliğini avantajına kullanarak; taşınmanın getireceği ek maliyetleri, yeni kira farkını veya başka giderlerini gerekçe gösterip belli bir tutarda ödeme talep edebilir. Örneğin sosyal medyada ve piyasa pratiklerinde, bazı kiracıların ev sahibine “yeni yer bulma masraflarımı ve ek kira farkını karşılayın, öyle çıkayım” şeklinde taleplerde bulunduğu görülmektedir.
Ev Tahliyesinde Hava Parası
Yüksek enflasyon ortamında kira bedellerinin piyasa rayicinin oldukça altında kalması ve tahliye davalarının uzun sürmesi, uygulamada farklı bir tabloyu da beraberinde getirmiştir. Özellikle uzun süredir aynı taşınmazda oturan kiracılar, düşük kira avantajını kaybetmemek adına tahliyeye direnebilmekte; buna karşılık evi boşaltmaları için ev sahibinden “hava parası” talep edebilmektedir. Uzayan yargı süreçleri ve belirsizlikler nedeniyle bazı malikler, yıllarca sürebilecek dava süreci yerine anlaşma yoluna giderek belirli bir bedel ödemeyi tercih etmektedir. Bu durum, hava parasının yalnızca ticari taşınmazlarda değil, konut kiralarında da fiili bir pazarlık unsuru haline geldiğini göstermektedir.
Hava Parasının Yasal Dayanağı Var mı?
👉 Türk Hukuku’nda hava parasına yönelik açık bir yasal düzenleme yoktur. Eskiden peştemaliye almak suç sayılırken günümüzde bu konuda cezai bir hüküm yer almamaktadır. Yani hava parası yasak değildir, ancak hukuki dayanağı da bulunmamaktadır.
👉 2012 den önce hava parası kanunen yasak olup alınması suç teşkil etmekteydi. 2012 de bu kanun kalktığından Yeni Borçlar Kanunu ile birlikte kiracı-ev sahibi ilişkisinde sözleşme serbestliği daha genişletilmiş olup, taraflar aralarında anlaşabilirler. Ancak bu durum hava parasının otomatik olarak “yasal” olduğunu göstermez.
Kiracıya Evden Çıkması İçin Hava Parası Verilirse Ne Olur?
Kiracıya kira sözleşmesini feshetmesi veya tahliye etmesi için verilen para konusunda dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:
a) Tahliye Taahhüdü Alınmalıdır
- Kiracıdan muteber (geçerli) bir tahliye taahhüdü alınmalıdır.
- Aksi takdirde kiracı parayı alıp evde kalabilir.
- Tahliye taahhüdü noterde de yapılabilir elde de yazılabilir.
- Kiracı evli ise eşinin de taahhüde imzası alınmalıdır
b) Tahliye Taahhüdü Sonrası Yapılması Gerekenler
- Tahliye taahhüdü icraya konulduğunda kiracı buna itiraz edebilir.
- İtiraz durumunda arabuluculuk süreci başlatılır.
- Bu durumda süreç İcra Hukuk Mahkemesi’nde devam edebilir.
- Tahliye taahhüdünde sorun yoksa ve imzaya itirazın önlenmesi adına noterde yapılmışsa itirazın değerlendirildiği dava kısa sürebilecektir.
c)Kiracı Tahliye Taahhüdü Vermiyorsa veya Eşinin İmzasını Attırmıyorsa Ne Yapılmalıdır?
Bu kiracı zaten mahkemece tahliye kararı verilmeden çıkmayacağı gibi ayrıca sizden para almayı düşündüğünden tahliye taahhüdü vermeyen kiracıya hava parası ödenmemelidir.
Hava Parası Geri Alınabilir mi?
Ev tahliyesi için kiracı tarafından istenen hava parası karşılıklı anlaşma gereği ödenen bir para olduğu için geri alınamaz. Ancak kiracı hem tahliye vaadiyle hava parası alıp hem de bir şekilde taahhüdünü yerine getirmeyip tahliye etmiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre bu paranın iadesi istenebilir.